Margir þingmenn leggja nú allt kapp á að draga umsókn Íslands að Evrópusambandinu til baka. Þannig leggjast þeir gegn því að kjósendur fái að segja hug sinn í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarsamning. Þeir leggjast einnig gegn því að látið verði á það reyna í viðræðum við ESB hvort að við Íslendingar fáum ásættanlegan samning í sjávarútvegs-, landbúnaðar- og uppbyggingarmálum og hvort að sambandið sé reiðubúið að aðstoða Seðlabankann við að styrkja stöðu krónunnar áður en tekin verður upp evra.

Þetta er ekki lýðræðislegur málflutningur og ekki til þess fallinn að efla trúverðugleika þingheims þar sem kjósendur hafa ákaft kallað eftir beinu lýðræði. Þessi forræðishyggja ber heldur ekki vott um að þingmenn treysti kjóendum.

Almenningur kallar eftir breyttum og lýðræðislegri vinnubröðum á þingi, hjá stjórnmálaflokkum og þingmönnum. Það að ganga gegn rétti kjósenda að greiða atkvæði um aðildarsamning við ESB ber ekki vott um ný og bætt vinnubrögð heldur gamaldags niðurrifsstarfsemi, pólitísk karp og refskák.
Á þessum erfiðum tímum ættu stjórnmálamenn að vinna saman og standa vörð um hagsmuni þjóðarinnar í viðræðum við ESB. Kjósendur eiga skýlausan rétt til þess að fá að sjá aðildarsamning við ESB, meta kosti hans og galla og greiða um hann atkvæði. Treystum þjóðinni.

Höfundur er prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands

Birt í Fréttablaðinu 16.7.2010

Andstæðingar Evrópusambandsins og aðildar Íslands að sambandinu hafa nú í nokkurn tíma sagt óhugnanlegar sögur af því sem þeir vilja meina að sé hernaðarbandalag sem muni neyða Íslendinga til þess að senda afkvæmi sín í hinn óhugnanlega Evrópusambandsher ef Ísland verður aðildarríki Evrópusambandsins. Nú fyrir stuttu fengu draugarnir á bak við sögurnar Samtök ungra bænda með sér í lið og fengu þá til þess að birta auglýsingu í fjölmiðlum landsins sem varaði landsmenn við því að aðild að Evrópusambandinu fylgi herskylda fyrir okkur Íslendinga gagnvart hinum „væntanlega Evrópusambandsher“. Þar sem þessar sögur andstæðinga Evrópusambandsins eru álíka sannar og sú að al-Kaída sérhæfi sig í blómaskreytingum ákvað ég að deila með lesendum nokkrum staðreyndum um utanríkis-, öryggis- og varnarmál Evrópusambandsins.

Það var í Maastricht-sáttmálanum, sáttmálanum sem formlega myndaði Evrópusambandið í núverandi mynd, sem fyrst var kveðið á um sameiginlega utanríkis- og öryggisstefnu Evrópusambandsins. Þrátt fyrir það eru utanríkismál enn að langmestu leyti á forræði aðildarríkjanna sem eru langt frá því að tala einni röddu í utanríkismálum en það kom greinilega í ljós í Íraksdeilunni þar sem aðildarríki Evrópusambandsins skiptust í hópa stuðningsmanna innrásinnar í Írak og andstæðinga hennar.

Það verður þó að segjast eins og er að uppi hafa verið raddir um sameinað herlið Evrópuríkja, allt frá því að Winston Churchill viðraði slíkar hugmyndir, til Angelu Merkel, núverandi kanslara Þýskalands. Sú hugmynd hefur þó ekki orðið að veruleika og í raun þykir ansi ólíklegt að svo verði einhvern tímann. Árið 1999 var þó samþykkt að koma á fót sameiginlegri evrópskri viðbragðssveit sem skipuð yrði um 60.000 hermönnum. Hér er alls ekki um sérstaka hersveit Evrópusambandsins að ræða heldur er sveitin skipuð hermönnum úr herjum aðildarríkjanna sem helst eiga að sinna friðargæsluverkefnum. Liðsafli og búnaður er byggður upp á loforðum aðildarríkja um framlög ef til átaka kemur og hvert ríki tekur ákvörðun um hvort það veitir hernaðarlega aðstoð eða annars konar aðstoð og ekkert ríki er skuldbundið til þess að taka þátt í slíkum aðgerðum.

Fyrsta sjálfstæða verkefnið sem Evrópusambandið tók að sér var árið 2003 þegar tekið var yfir verkefni alþjóðalögreglusveita Sameinuðu þjóðanna í Bosníu og Hersegóvínu. Síðan þá hafa verkefnin verið margvísleg, en sem dæmi má nefna aðgerðir á svæðum Vestur-Balkanskaga, í Palestínu, Írak, Darfúr, Georgíu og Úkraínu. Evrópusambandið reynir með þessum aðgerðum að stuðla að útbreiðslu lýðræðis og verndun mannréttinda í heiminum.

Með útbreiðslu lýðræðis og verndun mannréttinda í huga er mikilvægt að nefna þá staðreynd að Evrópusambandið og ríki þess eru langstærstu veitendur þróunaraðstoðar í heiminum. Sameinuðu þjóðirnar hafa sett fram það markmið að vel stæð ríki heims leggi fram 0,7% af landsframleiðslu til þróunarmála en öll þau ríki sem hafa uppfyllt markmið Sameinuðu þjóðanna eru í Evrópu.

Þróunarverkefni Evrópusambandsins ná í dag til allra heimshorna og hinna ýmsu sviða og er þeim meðal annars ætlað að aðstoða þróunarríki við að taka þátt í alþjóðaviðskiptum upp á eigin spýtur. Samkvæmt samkomulagi um fríverslun með vörur aðrar en vopn fellir Evrópusambandið til að mynda einhliða niður tolla af helstu framleiðsluvörum frá fátækustu ríkjum heims samkvæmt skilgreiningu Sameinuðu þjóðanna en strangar reglur um sjúkdómavarnir og öryggi standa enn í vegi fyrir viðskiptum að einhverju leyti. Þetta er þó allt gert til þess að aðstoða fátækustu ríki heimsins sérstaklega.

Vegna þessara atriða get ég ómögulega skilið hvers vegna andstæðingar Evrópusambandsins og aðildar Íslands eyða öllu sínu púðri í hræðsluáróður sem á sér engar stoðir í veruleikanum, hræðsluáróður um hernaðarbandalag sem við nánari athugun virðist stjórnast af mannúðarsjónarmiðum eins og þróunaraðstoð og lýðræðisumbótum í heiminum, í stað þess að fjalla um þau málefni Evrópusambandsins sem í raun skipta okkur máli og eru sönn. Ég get ekki annað en vonað að einhvern tímann fljótlega verði hægt að ræða staðreyndir málsins á mannamáli og að andstæðingar Evrópusambandsins hætti að segja lygasögur og slappi af í ímyndunarveikinni, en ef ekki get ég að minnsta kosti talist heppin að fá ekki boð á viðburði hjá þeim þar sem mikið er um blómaskreytingar.

MBL, 14.7.2001

Höfundur er formaður Ungra Evrópusinna

Tryggvi Haraldsson skrifar um Evrópumál

Þegar Alþingi tók þá lýðræðislegu meirihluta ákvörðun að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið 16.júlí í fyrra sá fólk loksins fyrir endann á þrotlausum hræðsluáróðri og lýðskrumi um kosti og galla þess að Ísland gengi í Evrópusambandið. Nú þegar við erum komast á beinu brautina og bíðum þess að aðildarviðræður hefjist hafa nokkrir þingmenn tekið sig saman og ákveðið að kasta reyksprengju í andlitið á þjóðinni með þingsályktunartillögu um að draga umsókn Íslands til baka. Hvað skyldi vaka fyrir fólki sem setur nafn sitt undir slíka pappíra á þingi nú þegar Alþingi hefur aldrei notið minna trausts?

Fjórmenningarnir beita fyrir sig þeim rökum að „fagnaðarlæti“ hafi vantað á göturnar þegar framkvæmdastjórnin mælti með því að hafnar yrðu aðildarviðræður við Ísland. Þau rýna í spákúlu og fullyrða að sjálfstæði þjóða í ESB muni minnka og fullveldisafsal aukast á komandi árum og því sé ljóst að ef Ísland gerðist aðildarríki myndi landið ráða litlu sem engu um eigin fjárlagagerð, efnahagsmál og hvað þá önnur málefni. Að lokum vitna ég beint í þingsályktunartillöguna, „Fyrirsjáanlegt er að aðildarsamningur verði felldur í þjóðaratkvæðagreiðslu og mun sú niðurstaða ekki auka velvilja í garð Íslendinga hjá aðildarþjóðum Evrópusambandsins.“

Enn einu sinni stendur fólk, sem vill upplýsta umræðu um Evrópumál og skýrar upplýsingar í aðildarsamningi frammi fyrir því að þurfa að svara fyrir lýðskrum nokkurra einstaklinga sem ekki virðast geta fellt sig við lýðræðislega ákvörðun Alþingis. Til að byrja með er auðvelt að benda þeim Unni, Ásmundi, Gunnari Braga og Birgittu á það að ef eitthvað myndi skaða orðspor landsins í því uppbyggingarferli sem það er þó lagt upp í, væri það að vera fyrsta landið til að draga umsókn sína að ESB til baka áður en aðildarviðræður hæfust. Fordæmi eru fyrir því að aðildarumsóknir hafi verið frystar en aldrei dregnar til baka, áður en þjóðin fær að taka afstöðu til aðildarsamningsins þótt umræða um slíkt hafi t.d. verið til staðar á Möltu. Þjóðir á borð við Noreg og Sviss hafa báðar hafnað aðildarsamningi og hef ég ekki vitneskju um að þær hafi nokkurn tíma skert velvilja annarra þjóða í sinn garð.

Það sér allt gagnrýnið fólk að hugmyndir um að draga umsóknina til baka eru langt frá því að vera til sóma nú þegar fólk vinnur að því hörðum höndum að skapa umhverfi og breiðari sátt fyrir upplýsta Evrópuumræðu um allt land þegar aðildarferlið hefst. Að því ferli mun koma fjöldi fólks, bæði með hjálp íslenskra stjórnvalda og framkvæmdastjórnar ESB. Það, er hin eiginlega upplýsingagjöf sem fólk um land allt hefur verið að kalla eftir í mörg ár og þröngir hagsmunahópar innan t.d. stjórnmálaflokka (og þingmenn þeirra) vilja koma í veg fyrir. Ég hvet andstæðinga aðildar til að kynna sér þann stuðning sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins veitir umsóknarlöndum áður en hlaupið er upp til handa og fóta með upphrópunum sem eru landi og þjóð til skammar. Slík orðræða getur verið töff og virkað sterkt á einhverja en er langt frá því að vera sú umræða sem við þurfum að ganga í gegnum núna.

Til stuðnings þessu er vert að rýna í nýjasta þjóðarpúls Gallup sem enn einu sinni spyr fólk hvort það sé fylgjandi blindri aðild (án samningaviðræðna) að Evrópusambandinu í stað þess að spyrja hvort fólk sé fylgjandi aðildarumsókn landsins. Útkoman, þar sem 60% segjast andvígir blindri aðild að ESB kemur í raun ekki mikið á óvart þegar litið er til þess að 55% svarenda segjast annað hvort hafa litla eða enga þekkingu á kostum og göllum aðildar fyrir Ísland. Viljum við í alvöru draga umsóknina til baka þegar þekkingin og vitneskjan er ekki meiri ?

Það er von mín og trú að fjölmiðlar geti einnig stigið upp úr mykjunni og farið að miðla nýjum og ferskum upplýsingum til landsmanna í stað þess að bjóða upp á upphrópanir þröngra hagsmunahópa hvað eftir annað sem virðas eiga sér þá einu ósk að veikja samningsstöðu Íslands út á við. Tökum okkur saman í andlitinu og gerum þetta í sameiningu í stað þess að líta á aðildarumsókn Íslands sem einhvern kappleik. Setjum svo niðurstöðuna í þjóðaratkvæði þar sem einstaklingarnir kjósa út frá eigin hagsmunum en ekki einhverra annarra.

Fréttablaðið, 8.7.2010

„Vér Íslendingar njótum þeirrar sérstöðu að vera minnsta menningarþjóð veraldar, sem er algjörlega sjálfstæð. Á öllum hnettinum er ekkert sambærilegt þessu, að svo fámenn þjóð hafi færst annað eins í fang, bæði um pólitískt, fjárhagslegt og menningarlegt sjálfstæði. Þetta eru örlög, sem við höfum ekki nema að litlu leyti skapað oss sjálfrátt. Lega landsins, saga vor og tunga hafa lagt á oss þessa skyldu. Þó að vér reyndum að flýja frá henni, gætum vér það ekki. En auk þess viljum vér það ekki, sjáum hvorki annað ákjósanlegra úrræði né gætum leitað þess án þess að svíkja það dýrmætasta, sem vér erum og eigum.“
Þannig tók Sigurður Nordal til orða í erindi sem hann flutti árið 1942. Í þessum fáeinu línum kristallast djúpstæð gildi sem enn eru höfð yfir á tyllidögum sem einhvers konar sannleikur um sjálfstæða íslenska þjóð.
Nær 70 árum síðar skrifar Guðmundur Andri Thorsson rithöfundur í blaðagrein að Íslendingar þjáist af þeirri kennd að þeir séu gleymdir og enginn viti af þeim. Að þeir séu alltaf að minna sig á með úrklippum úr erlendum fjölmiðlum að þeir séu til.

Andúð á útlendingum ræktuð
Eins og Páll Skúlason bendir á í grein í Skírni um menningu og markaðshyggju árið 2008 er þessi hástemmdi og hápólitíski slagorðatexti Sigurðar Nordals tímanna tákn þjóðernishyggjunnar. Hann inniheldur bæði mótsagnir og ósannindi og eiginlega með ólíkindum að enn skuli vitnað í hann. En hann þjónar samt þeim tilgangi að mynda  víg- og varnarstöðu meintrar sjálfstæðisbaráttu.  Hamrað er á sérstöðunni, talað um örlög og skyldur líkt og um eið og krossför sé að ræða. Ekki megi víkjast undan þeirri heilögu kvöð að verja sérstöðuna - minnstu sjálfstæðu menningarþjóðina - fyrir óvininum ósýnilega og óskilgreinda sem leynist aðallega í útlöndum.
Á endanum felur þjóðernishyggjan í sér berstrípaða andúð á útlendingum. Hún er reglulega máluð upp í hvert skipti sem meint sérstaða er talin vera í hættu. Sannast sagna er ekkert tilefni til að fara í saumana á svona uppákomum á hátíðasamkomum, í fyrirlestrum eða í fjölmiðlum, nema ætla mætti að þessi staðalímynd sérstöðunnar hafi haft óheppileg áhrif og skýri að minnsta kosti hvers vegna Íslendingar hafi dregist aftur úr frændþjóðum sínum eftir 1904. Með auknu sjálfstæði hefur til að mynda framleiðniaukningin verið mun minni hjá Íslendingum en hjá  nágrannaþjóðum. Þessi þróun hefur einnig birst í mannfjöldaþróun 20. aldar. Að jafnaði hafa fjölskyldur minnkað með aukinni framleiðni og velsæld. Hér hefur þessarar þróunar ekki gætt með sama sniði.  Auðvelt er einnig að benda á hversu tómlát íslensk stjórnmál hafa verið um þróun mannréttindamála og réttarbóta í þágu almennings.

Tálmynd sjálfstæðisins
Hvaða hagsmunum þjónar sjálfstæðið ef svo illa er komið fyrir okkur sem raun ber vitni?
Hvaða þýðingu hefur sjálfstæðið ef menningararfurinn er ekki allra og aðeins sumir og jafnvel fáir deila honum?
Hvaða þýðingu hefur sjálfstæðið ef fólk er yfirleitt ekki upptekið af því að einn menningararfur sé betri eða verri en annar?
Hvaða þýðingu hefur sjálfstæðið ef fólk yfirleitt notar tunguna sem tæki og er ekki í neinu ástarsambandi við hana?
Hvaða þýðingu hefur sjálfstæðið ef kaupmáttur á vinnustund hefur ekki hækkað í sama takti og hjá frændþjóðunum?
Hvaða þýðingu hefur sjálfstæðið ef gjáin breikkar stöðugt milli þess frítíma sem Íslendingar öðlast á lífshlaupi sínu samanborið við sífellt aukinn frítíma frændþjóða?
Hvaða þýðingu hefur sjálfstæðið ef margs konar mannréttindi koma seint og illa til framkvæmda hér á landi og gera þjóðina að eftirlegukind í samfélagi siðmenntaðra þjóða?
Er ekki alveg ljóst að ef atvinnurekendur og stjórnvöld valda ekki því verkefni að halda uppi sambærilegum lífskjörum, réttarfari og mannréttindum hér á landi og gerist hjá frændþjóðum, þá stendur menningararfurinn og tungan ekki undir sjálfstæðinu?
Við blasir að almenningur er ekki reiðubúinn til þess að greiða ofangreindan fórnarkostnað sjálfstæðisins. Þeir sem berjast fyrir sjálfstæðinu á forsendum menningararfsins vilja leggja fórnarskatt á almenning og vistarband menningar án þess að það hafi nokkra skírskotun lengur til þjóðarinnar.
Hvers vegna stendur sjálfstæðið ekki undir því að ofannefndir  mælikvarðar séu notaðir á það?
Hvaða umboð hafa talsmenn þessarar tálmyndar sjálfstæðis til að leggja þennan fórnarkostnað á almenning?

Birt í DV, 23.6.2010