Mikið hefur verið ritað og rætt um gjaldeyrismál að undanförnu. Ástæðan er sú að það hriktir í undirstöðum efnahagskerfis heimsins og menn eru ekki sammála hvert stefnir. Undirritaður skrifaði stutta grein í Fréttablaðið fyrir skömmu þar sem ég benti á þá staðreynd að jafnvel öflugir gjaldmiðlar eins og svissneski frankinn eiga undir högg að sækja.

Skúli Sveinsson lögfræðingur sá ástæðu til að svara þessari grein minni og taldi mig vera að lofsyngja evruna. Ekki veit ég hvernig hann les það út úr grein minni því ég bendi einungis á þá staðreynd að svissnesk yfirvöld telja sig ekki geta lengur haldið úti sjálfstæðum gjaldmiðli. Því hafi þeir ákveðið að tengja gjaldmiðil sinn við evruna til að tryggja samkeppnishæfni landsins. Hins vegar dreg ég engan dul á það að ég tel að hag okkar Íslendinga væri betur borgið með evru en með núverandi fyrirkomulagi. Ég er líka þess fullviss að evran mun lifa þessar hremmingar af og verða sterkari gjaldmiðill fyrir vikið.

Sparsemi og fyrirhyggja Svisslendinga er á margan hátt til fyrirmyndar enda þekki ég það af eigin raun eftir að hafa búið þar í landi. Nú hafa svissnesk yfirvöld hins vegar komist að þeirri niðurstöðu að breyta þurfi um stefnu því gamlar aðferðir dugi ekki í samþættu alþjóðlegu hagkerfi. Þess vegna er það dálítið skondið að Skúli vilji að við tökum upp gamlar aðferðir Svisslendinga að safna gríðarmiklum innlendum sparnaði til að standa við bakið á innlendum gjaldmiðli.

Ekki þannig að ég hafi neitt á móti innlendum sparnaði en það er gríðarlega dýrt að halda úti stórum gjaldeyrisvarasjóði. Þar með værum við að binda mikla fjármuni sem væri betur varið til að byggja upp innlent atvinnulíf. Hin leiðin er að sækja um aðild að Evrópusambandinu og taka upp evru í kjölfarið. Þar með kæmumst við í skjól evrópska seðlabankans og nytum góðs af gjaldeyrisvarasjóði hans.

Ýmsir hagfræðingar hafa spáð því að innan ekki margra áratuga verði einungis nokkrir gjaldmiðlar í gangi í heiminum. Þegar eru þreifingar í gangi varðandi aukið samstarf ríkja í S-Ameríku í efnahagsmálum og einnig ríkja í SA-Asíu. Of snemmt er spá um hve náið þetta samstarf verður en mér finnst ekki líklegt að íslensk króna verði ein af þeim myntum sem verði ofan á þegar gjaldmiðlar framtíðarinnar munu þróast á næstu áratugum.

Fréttablaðið, 8.11.2011

Andstæðingar aðildar Íslands að Evrópusambandinu hafa ekki bent á neinar raunhæfar leiðir varðandi framtíðarskipan gjaldmiðilsmála á Íslandi. Þeir hafa flestir viðurkennt þau vandamál sem tengjast íslensku krónunni; þ.e. miklar sveiflur í gengi, háa vexti og varnarleysi gagnvart árásum erlendra spákaupmanna. Andstæðingarnir hafa fabúlerað um aðra gjaldmiðla eins og norsku krónuna, svissneska frankann, Bandaríkjadollar eða jafnvel Kanadadollar. Virtir hagfræðingar eins og Ásgeir Jónsson og Gylfi Zoega hafa hins vegar bent á veikleika slíkra úrræða eins og skort á varanlegum bakhjarli fyrir slíkan “gjaldmiðil” og þar að auki væri það gríðarlega dýrt fyrir íslenska ríkið að mynda varasjóð til bakka hann upp.

Staðreyndin er sú að eini raunhæfi valkostur Íslands í gjaldeyrismálum, ef menn vilja ekki evru, er að halda í krónuna með tilheyrandi gjaldeyrishöftum. Færð hafa verið sterk rök fyrir því af mörgum sérfræðingum að með þeirri leið myndum við smám saman dragast aftur úr í lífskjörum miðað við nágrannaþjóðir okkar og einnig að dæma íslenskan almenning til að greiða miklu meira til dæmis í húsnæðisvexti. Um þetta var meðal annars fjallað í vandaðri skýrslu nefndar Framsóknarflokksins frá árinu 2008 um gjaldmiðilsmál. Þar segir meðal annars:

“Eftir að hafa kynnt sér þau sjónarmið sem hafa verið uppi um gjaldmiðilsbreytingar og kallað á fund sinn hóp sérfræðinga og hagsmunaaðila um málefnið er það skoðun nefndarinnar að það séu fyrst og fremst tveir kostir sem komi til greina.

Annaðhvort að viðhalda krónunni sem framtíðargjaldmiðli og þá með fjölbreyttari framkvæmd peningastefnunnar og stórefldum gjaldeyrisvarasjóði eða með því að taka upp evru sem gjaldmiðil með fullri aðild að peningamálstefnu Seðlabanka Evrópu. Rökin fyrir því að taka upp evruna ef skipt er um gjaldmiðil á annað borð eru m.a. að nýr gjaldmiðill þurfi að endurspegla utanríkisviðskipti þjóðarinnar sem best og vera stór alþjóðlegur gjaldmiðill. Sá gjaldmiðill sem er besti samnefnari þessara þátta fyrir Ísland er evran.”

Af einhverjum ástæðum hafa núverandi forystumenn Framsóknarflokksins stungið þessari skýrslu ofan í skúffu. Búið er að fjarlæga tengil í skýrsluna af heimasíðu flokksins og lítið sem ekkert er vísað í hana í umræðum þingmanna flokksins um gjaldmiðilsmál.

Í þessu sambandi má horfa af reynslu Svisslendinga. Þeir hafa löngum verið litnir öfundaraugum af mörgum varðandi stöðugleika gjaldmiðil síns. En í opnu hagkerfi alþjóðasamfélagsins er lítið skjól fyrir litla gjaldmiðla, meira að segja svissneska frankann. En vandamál frankans er af öðru tagi en íslensku krónunnar. Vegna vantrúar alþjóðalegra fjárfesta á öðrum gjaldmiðlum hafa þeir verið að kaupa svissneska franka í stórum stíl. Þetta hefur hækkað gengi frankans þannig að samkeppnishæfni landsins hefur stórversnað á undanförnum misserum. Svisslendingar eru afskaplega praktísk þjóð og nú hafa þeir gripið til þess ráð að tengja gjaldmiðil sinn við evruna.

Í nýjasta tölublaði “European Voice” er fjallað um þetta mál. Þar segir meðal annars: “Svisslendingar eru á margan hátt fórnarlömb eigin velgengni. Með 3% atvinnuleysi, 2,6% hagvöxt, hagstæðan vöruskiptajöfnuð og lágar skuldir hins opinbera þá líta alþjóðlegir fjárfestar til Sviss. En hlutfallsleg stærð svissneska hagkerfisins er það lítil að innlendir stjórnmála- og bankamenn hafa í raun lítil áhrif í heiminum. Svissneski frankinn er stolt tákn fullveldis landsins en í raun er það fullveldi lítið orðið.”

FRBL, 3.10.2009

Skoðanakönnun Fréttablaðsins á mánudaginn sýndi enn og aftur að yfirgnæfandi meirihluti Íslendinga vill ljúka samningaviðræðunum við Evrópusambandið. Í þremur könnunum blaðsins á síðustu 15 mánuðum hefur um 2/3 hluti Íslendinga sagst vilja fá að kjósa um ESBaðild. Skýrara getur það vart verið. Meirihluti íbúa á landsbyggðinni vill ljúka viðræðunum, innan Sjálfstæðisflokksins er hnífjafnt milli stuðningsmanna viðræðna og þeirra sem vilja hlaupa frá miðju verki, og um þriðjungur Framsóknar vill klára málið. Þrátt fyrir mikinn andróður formanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks síðustu daga, og þaulskipulagða tilraun til að safna undirskriftum á netinu gegn viðræðunum, heldur íslenska þjóðin sínu striki. Mikill meirihluti er eftir sem áður sammála um að besta leiðin til þess að taka upplýsta ákvörðun um kosti og galla aðildar sé að sækja um aðild, semja um aðild og leyfa þjóðinni að kjósa. Það er réttlætismál. Það er skynsemi.

Atvinnulífið þarf Evrópu

Evrópumálin eru eitt stærsta hagsmunamál okkar Íslendinga því þau snúast öðrum þræði um lífskjör okkar og framtíð. Með aðild að ESB getum við dregið úr verðbólgu og lækkað vexti, og þannig lækkað afborganir um háar fjárhæðir á ári hverju. Það munar um minna fyrir venjulegt fólk. Aðild mun efla erlenda fjárfestingu í atvinnulífinu sem þýðir að hagvöxtur mun aukast og störf verða til. Atvinna er forsenda velferðar og við megum engan tíma missa. Og með aðild og síðar upptöku evru getum við skapað íslenskum fjölskyldum og fyrirtækjum traustari umgjörð til að gera langtímaáætlanir, og tækifæri til að geta borga niður skuldir í stað þess að sjá þær hækka í vítahring verðbólgu, vaxta og verðtryggingar. Reynsla annarra ríkja sem gengið hafa í ESB á undanförnum árum talar sínu máli: Hjá þeim hefur stöðugleiki aukist, fjárfestingar aukist og hagvöxtur aukist. Allt þetta þurfum við Íslendingar. En þetta gerist að sjálfsögðu ekki af sjálfu sér. Við þurfum sjálf að standa okkur en ESB veitir rétta umgjörð og aðhald, ekki síst þegar evrusamstarfið verður komið í gegnum yfirstandandi erfiðleika.

Mikilvægur áfangi

Nýlega fengu íslensk stjórnvöld í hendur rýniskýrslu ESB um landbúnað. Þar er tvennt markvert. Í fyrsta lagi er fallist á þau sjónarmið Íslands að við munum aðeins ráðast í breytingar á löggjöf eða stofnunum þegar þjóðaratkvæðagreiðsla hefur farið fram og aðild verið samþykkt af íslensku þjóðinni. ESB krefst engra breytinga fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu, heldur einungis ákveðinna áætlana. Erfitt er að halda því fram að áætlun sé aðlögun og þessi niðurstaða ESB hlýtur því að binda endi á ,,aðlögunarumræðuna“ annað væri þrákelkni. Í öðru lagi kemur skýrt fram að taka skuli tillit til sérstakra aðstæðna á Íslandi, sem felast m.a. í mikilvægi landbúnaðar fyrir fæðuöryggi, í erfiðum loftslagsskilyrðum og strjálbýli, og í lítilli stjórnsýslu. Skýrsla ESB er nánast fyrirmæli til samningamanna ESB um að taka tillit til Íslands sem sýnir glögglega að okkar fólk hefur haldið vel á málum við að útskýra okkar sérstöðu og sjónarmið. Með því að standa saman um hagsmuni Íslands og styðja við hina harðskeyttu samninganefnd okkar getum við náð hagstæðum samningi. Það er ekkert að óttast og allt að vinna í samningaviðræðunum við ESB.

DV, 14.9.2011

Eistar telja að aðildin að ESB árið 2004 hafi skipt sköpum um hve vel gengur í landinu. Þrátt fyrir óróann á alþjóðlegum fjármálamörkuðum héldu þeir ótrauðir sínu striki og tóku upp evruna um síðustu áramót. Hagvöxtur í kjölfar aðildar, og síðan evrunnar, er með því besta sem þekkist í Evrópu.

„Breytingarnar í Eistlandi á síðustu 20 árum eru nánast kraftaverk“ sagði Carl Bildt, hinn annars orðvari utanríkisráðherra Svíþjóðar, í pallborðsumræðum sem við tókum þátt í fyrir skemmstu í Tallinn. Niðurstaða Eistanna sjálfra var að Evrópusambandið hefði ráðið úrslitum um efnahagslega endurreisn landsins.

Eftir upptöku evrunnar nam hagvöxtur 8% á fyrsta ársfjórðungi þessa árs. Útflutningur jókst í maí um 53% milli ára (maí til maí) og atvinnuleysi er á niðurleið eftir dýfuna 2008. Erlendar fjárfestingar hafa streymt inn í landið og nema nú 80% af landsframleiðslu. Skuldir Eistlands eru þær lægstu í Evrópu og eru aðeins 6% af VLF.

Ungt fólk sem áður sá framtíð sína utan Eistlands festir nú rætur heima fyrir. Skapandi greinar og listir eru á fleygiferð samhliða iðnaði og öðrum hefðbundnum atvinnugreinum. Alþjóðleg stórfyrirtæki á borð við Skype hafa flutt höfuðstöðvar sínar til Tallinn – og þau eru ekki á förum. Eistlandi hefur tekist að byggja upp þróttmikið, fjölbreytt og nútímalegt atvinnulíf. Eistar eru stoltir af sínu þjóðerni og þeir eru stoltir af því að tilheyra Evrópu.

Af hverju er ég að segja frá þessu? Jú, Eistland er lítil þjóð eins og við Íslendingar. Þeir, eins og svo margir aðrir, lentu vissulega í efnahagshremmingum árið 2008. En eistneska leiðin – aðild að ESB og upptaka evrunnar ásamt sterkri áherslu þeirra í samvinnu við Evrópusambandið á nýsköpun, fjárfestingar og fjölbreytt atvinnulíf sýnir að það er hægt að ná miklum árangri með réttri stefnu. Þetta er eistneski kúrinn.

FRBL, 3.9.2011