Viðskiptablaðið hefur að undanförnu birt greinar þar sem meðal annars hefur verið komið inn á afleiðingar sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins fyrir Ísland, ef til aðildar Íslands að ESB kæmi. Þann 15. febrúar sl. birtist viðtal við Gabriel Stein hagfræðing hjá Lombard Street Research. Í viðtalinu gaf Stein í skyn að ef til aðildar kæmi myndu skip frá Spáni og Portúgal nánast geta veitt að vild innan íslenskrar lögsögu „og þar með væri íslenskur sjávarútvegur hruninn”. Viku síðar, þann 22. febrúar, birti blaðið svo grein um evruna þar sem meðal annars kom fram að meginregla ESB um jafnan aðgang myndi þýða að önnur ríki mættu veiða í fiskveiðilögsögu Íslands. Hvergi var minnst á þær takmarkanir sem eru á þeirri reglu.
Það er ekki mitt hlutverk sem sendiherra framkvæmdastjórnar ESB gagnvart Íslandi að blanda mér í umræður um hugsanlega aðild Íslands að ESB. Ég tel það hins vegar skyldu mína að bregðast við þegar rangtúlkanir sem þessar eru hafðar í frammi um ESB.
Reglan um hlutfallslegan stöðugleika og söguleg veiðiréttindi
Það er í sjálfu sér rétt að innan sjávarútvegsstefnu ESB má finna ákvæði um jafnan aðgang ríkja að fiskimiðum sambandsins. Mikilvægar takmarkanir eru hins vegar á þeirri reglu. Aðildarríki geta til að mynda bundið veiðar innan 12 mílna við eigin skip, auk þess sem hægt er að takmarka veiðar á afmörkuðum svæðum á grundvelli verndunarsjónarmiða. Í þessu samhengi skiptir þó mestu máli að þegar kemur að kvótaúthlutun felur reglan um „hlutfallslegan stöðugleika“ í sér veigamikla takmörkun á reglunni um jafnan aðgang. Það er því langt í frá að erlendir aðilar hefðu ótakmarkaðan aðgang að Íslandsmiðum.
Í febrúar á síðasta ári var haldinn í Reykjavík opinn fundur með tveimur háttsettum sérfræðingum frá framkvæmdastjórn ESB. Í máli þeirra kom skýrt fram að ef Ísland gerðist aðili að ESB, myndi reglan um hlutfallslegan stöðugleika tryggja landinu sama hlutfall heildarafla og fyrir inngöngu. Reglunni er beitt til að tryggja hlutfallslegan stöðugleika í veiðum aðildarríkja ESB og er fiskveiðikvóti hvers aðildarríkis ákveðinn á grundvelli sögulegra veiðiréttinda. Ef Íslendingar hefðu t.d. 100% veiðihlutdeild í ákveðinni fisktegund fyrir aðild, yrði 100% af veiðiheimildum fyrir þá fisktegund, úthlutað til Íslands. Söguleg veiðiréttindi yrðu miðuð við nýlegt tímabil sem gæfi eðlilega mynd af veiðum fyrir inngöngu í ESB. Einu veiðiheimildarnar sem önnur aðildarríki myndu fá væru þær sem þau hefðu fyrir inngöngu. Árið 2005 veiddu erlend skip minna en 7% af heildarafla við Ísland. Sérfræðingarnir staðfestu einnig að ekki yrði tekið tillit til hugsanlegra krafna aðildarríkja um bætur vegna tapaðra veiðiheimilda við útfærslu efnahagslögsögunnar í 200 mílur. Þessi sjónarmið hafa margsinnis verið ítrekuð af talsmönnum ESB þegar hugsanlega aðild Íslands að ESB hefur borið á góma.
Engar breytingar í andstöðu við aðildarríki sem mestra hagsmuna eiga að gæta
Reglan um hlutfallslegan stöðugleika er ein af grunnstoðum sjávarútvegsstefnu ESB og ekkert bendir til þess að henni verði haggað í fyrirsjáanlegri framtíð. Fræðilega séð er hægt að breyta reglunni með auknum meirihluta í ráðherraráði ESB. Hins vegar nýtur reglan víðtæks pólitísks stuðnings í ráðherraráðinu og aldrei hefur komið til alvarlegra álita að hrófla við henni þegar breytingar hafa verið gerðar á sjávarútvegsstefnunni (sem er endurskoðuð á tíu ára fresti). Að auki má benda á að Evrópudómstóllinn hefur oftar en einu sinni staðfest lögmæti reglunnar. Mikilvægast í þessu samhengi er þó að engar meiriháttar breytingar yrðu gerðar á sjávarútvegsstefnu ESB nema með samþykki þeirra aðildarríkja sem mestra þjóðarhagsmuna eiga að gæta.
Percy Westerlund er sendiherra framkvæmdastjórnar ESB gagnvart Íslandi og Noregi.
Greinin birtist í Viðskiptablaðinu þriðjudaginn 4. mars 2008.
Hver er þín skoðun?