Á síðustu vikum hafa miklar breytingar orðið í Evrópumálum Íslendinga. Mikilvægustu breytingarnar snerta peningamál og gjaldeyrismál. Yfir þjóðina ganga gengissveiflur og vaxtafarg. Bankarnir skrúfa fyrir útlán. Mikið af þessu er erlendar bylgjur sem við erum berskjölduð fyrir.
Staða Íslendinga er orðin miklu þrengri og erfiðari en áður var. Við erum lítið galopið hagkerfi í alþjóðlegum ólgusjó. Og við viljum vera menn með mönnum. Öll ráðandi fyrirtæki eru þáttakendur í erlendum hagkerfum jafnframt. Nú orðið nota Íslendingar þrjá gjaldmiðla: íslensku krónuna, verðtryggða og gengistryggða reiknikrónu, og evru. Auk þess ræðst staða íslensku krónunnar af viðskiptum erlendis með svonefnd jöklabréf, og við ráðum ekkert yfir þeim.
Þetta er ekki sök íslensku krónunnar. Þetta er miklu fremur árangur af útrás og sókn Íslendinga á síðustu árum. Og þetta er alls ekki sök Seðlabanka Íslands. Vitaskuld hafa menn mismunandi mat á einstökum aðgerðum, til dæmis hvort hækka skuli stýrivexti eða ,,stinga sér gegnum ölduna” í skammvinnu verðbólguskoti. Ósmekkleg orð um Seðlabankann og stjórnendur hans dæma sig sjálf.
Heimildir Seðlabankans miðast við íslenskt fjármálakerfi og íslenska aðila, en alls ekki við aðstoð fyrir viðskiptaumsvif erlendis. Gerðar eru óraunhæfar kröfur til Seðlabanka Íslands, langt umfram það sem þekkist annars staðar. Hver seðlabanki starfar aðeins í sínu eigin gjaldmiðilskerfi. Vandi Íslendinga sést í því að erlendu hagkerfin sem íslensk fjármálafyrirtæki starfa í eru hvert um sig mörgum sinnum stærra en íslenska hagkerfið. Íslenskur gjaldeyrisvarasjóður nær þeim aldrei.
Íslendingar eiga nokkra valkosti. - Til þess að halda áfram með eigin gjaldmiðil til frambúðar þarf algera samstöðu og traust í íslensku fjármálakerfi og atvinnulífi. Þá þurfum við að framfylgja svissnesku aðhaldi, svissnesku úthaldi og svissnesku íhaldi í fjármálum og fjármálakerfi. Ríkissjóður, Íbúðalánasjóður, sveitarfélögin og aðrir verða að sæta þessu. - Við gætum aukið bindiskyldu í Seðlabankanum, en þá verður jafnframt að gerbreyta reglum um gjaldeyrisjöfnuð bankanna og stórauka lausafjárkvöð þeirra. Þetta jafngildir hugmyndum um að skipta bönkunum upp. - Enn einn kostur væri að taka upp stefnu Seðlabanka Danmerkur.
Þessir kostir eru álíka óraunhæfir eins og að taka upp evru einhliða, eða að reyna að taka upp aðra gjaldmiðla. Þessir valkostir jafngilda því að reka íslensku bankana og allmörg stærstu fyrirtækin úr landi. Þá værum við að stefna að því að verða ,,alþýðulýðveldi” í fjármálum.
Allar forsendur hafa gerbreytst á stuttum tíma. Nútímaviðskiptalíf og gjaldmiðill byggjast á trausti. Íslenskt atvinnulíf lýsir vantrú á krónuna og þrýst er á af hálfu fjármálafyrirtækjanna. Enginn vilji er til ,,svissneskra lausna” af hálfu ríkissjóðs eða sveitarfélaga. Og ríkisstjórnin hefur ekki dregið úr óvissu eða vantrausti.
Íslenska fjármálakerfið er orðið allt of lítið fyrir íslensk fyrirtæki. Viðkvæmni kerfisins og varnarleysi þess stinga í augu. Viðskiptabankarnir leika sér að gengi krónunnar fyrir eigið bókhald. Erlendir vogunarsjóðir fylgjast með eins og hrægammar. George Soros hnekkti breska pundinu upp á eigin spýtur. Fyrir slíkum manni er íslenska fjármálakerfið sem fjöður ein. Íslenska hagkerfið er ekki aðgreint lengur heldur hluti af miklu stærri heild. Umrót síðustu vikna getur gerst aftur og aftur.
Innganga í Evrópusambandið og upptaka evru er raunhæfur kostur. En þetta er ekki skammtímalausn eða björgun frá einhverjum eigin vanda þjóðarinnar. Aðildarsamningur er öðrum þræði samhæfing hagkerfa og leggur línur um eignamat í landinu, samkeppnishæfni og atvinnuöryggi.
Fyrirfram verður ekki fullyrt um árangur í samningum, en af þeim valkostum sem ræddir eru er aðild að ESB og upptaka evru eini raunhæfi kosturinn. Við eigum að taka ákvörðun á eigin forræði sem frjáls þjóð. Frekari frestun vinnur gegn Íslendingum.
Höf. er fyrrv. formaður Framsóknarflokksins
Birtist í Morgunblaðinu 13. maí 2008
Hver er þín skoðun?