Nálægðarregla Evrópusambandsins og reglur þess um „stöðugt hlutfall“ gilda um fiskveiðar, en fiskveiðistjórnun er sérmálefni hvers aðildarríkis. Menn hafa reynt að álykta um sjávarútvegsmál í hugsanlegum samningi Íslendinga um aðild að Evrópusambandinu. Líklegt er talið að niðurstaða verði á þá leið að lokaákvörðun um heildarveiðimagn verði tekin í ráðherraráði ESB, en um veiðar á Íslandsmiðum verði tillaga Íslands lögð til grundvallar og hún byggð á áliti íslenskra vísindamanna.
Viðurkennt er að aðeins íslensk fiskiskip hafa aðgengi að Íslandsmiðum. Mörg fordæmi eru á þessu sviði í ESB sem ástæða er til að skoða. Við Írlandsstrendur og við Hjaltland gilda sérstakar reglur um aðgang að fiskimiðum. Í síðara samningsfrumvarpinu sem Norðmenn felldu er viðauki með ákvæði um eignarhald á fiskiskipum. ESB gerir ráð fyrir að aðgreind hafsvæði lúti sérstakri svæðisstjórn og heimasamtök útvegsmanna hafi aðild að stjórnuninni. Maltverjar hafa eigið hafsvæði þótt lítið sé. Breskar reglur um „kvótahopp“ byggjast á því að tryggja landsréttindi og staðarhagsmuni.
Mikilvægt fordæmi er í 299. gr. aðalsamnings Evrópusambandsins, sem er 349. gr. í Lissabontextanum nýja. Þar er Azoreyingum, Madeirabúum, Kanaríeyingum og fleiri eyþjóðum veitt alger sérstaða og sjálfræði um eigin sjávarútveg á eigin miðum. Þetta ákvæði er ekki undanþága heldur fullgildur hluti aðalsáttmála ESB. Á grundvelli þessa ákvæðis gilda sérstakar reglugerðir og tilskipanir.
Forsendur sameiginlegrar fiskveiðistefnu ESB eiga ekki við á Íslandsmiðum. Sameiginlega fiskveiðistefnan miðast við samliggjandi fiskimið, sömu veiðistofna, og viðurkennda veiðireynslu annarra þjóða. Auk þess skiptir sú forsenda máli að ekki var ljóst eignarhald á fiskveiðiheimildum við strendur Evrópu. Þessar forsendur eiga ekki við á Íslandsmiðum. Auk annarra atriða má þess geta að fiskveiðistjórnarkerfi okkar byggist á sameign þjóðarinnar og á takmörkuðu viðskiptalegu eignarhaldi á veiðiheimildum. Æskilegt er að treysta þetta með stjórnarskrárákvæði um sameign þjóðarinnar.
Um það er ekki deilt að veiðar útlendinga á Íslandsmiðum koma ekki til álita. Þetta er mikilvægt atriði enda hafa Íslendingar alls ekki gleymt þorskastríðunum. Ofarnefnd fordæmi benda til þess að núverandi regla um 49,9% hámark á eignaraðild útlendinga að útgerð á Íslandi muni standast í samningum. Óvissa er aftur á móti um úthafsveiðar og deilistofna, en þessi atriði skipta okkur miklu.
Margt ýtir á að Íslendingar leiti aðildar að Evrópusambandinu, en sjávarútvegur er ekki meðal þeirra þátta sem ýta á um þetta.
Reyndar bendir flest til þess að við getum náð viðunandi aðildarsamningi varðandi sjávarútveg, en fyrirhafnarlaust verður það ekki í viðræðum.
Höf. er fyrrv. formaður Framsóknarflokksins
Hver er þín skoðun?