Í umræðu um hugsanlega upptöku evrunnar hafa margir bent á að evran muni ekki leysa skammtímavanda í íslensku efnhagslífi. Það er hárrétt. Hins vegar sýnir þróun vaxta á húsnæðislánum í aðildarríkjum Evrópusambandsins (ESB) svart á hvítu að ákvörðun um upptöku evrunnar hefur fljótt áhrif til vaxtalækkunnar. Áhrifin eru veruleg og koma fram löngu áður en evran er tekin upp. Þetta sést skýrt á meðfylgjandi mynd. Vextir á óverðtryggðum húsnæðislánum frá viðskipabönkum til heimila á Írlandi, Spáni, Finnlandi, Portúgal og Þýskalandi voru á bilinu 19,05% (Portúgal) til 9,35% (Þýskaland) árið 1992 þegar ákvörðun um upptöku evrunnar er tekin. Tíu árum síðan þegar upptaka evru er að fullu lokið með tilkomu evruseðla og myntar eru vextir í Portúgal 5,02% og Þýskalandi 5,53%. Sama þróun varð í lánum til fyrirtækja.
Svipaðir vextir á evrusvæðinu
Ákvörðun um upptöku evru fylgir veruleg lækkun vaxta sem og samræming vaxta. Meðalvextir á húsnæðislánum á evrusvæðinu voru 12,58% árið 1992 en 5,32% árið 2002. Á sama tíma lækkaði staðalfrávik vaxta á húsnæðislánum úr 3,04 árið 1992 í 0,51 árið 2002, sem staðfestir það sem myndin sýnir svo greinilega að vextir urðu ámóta í öllum evruríkjunum.
Agaðari efnahagsstjórn og samkeppni
Til að taka upp evruna þurfa ríki að uppfylla ákveðin skilyrði um ríkisfjármál, skuldir hins opinbera og verðbólgu. Ein af meginskýringum vaxtalækkunar í kjölfar upptöku evrunnar er að efnahagsstjórn tekur mið af þeim markmiðum og skilyrðum sem eru sett fyrir þátttöku í evrusvæðinu. Sjálf upptaka evrunnar felur síðan í sér aukna samkeppni, þar sem lántakendur eiga auðveldara með að bera saman kjör og færa viðskipti þangað sem kjörin eru best. Að sjálfsögðu hækka og lækka vextir á evrusvæðinu en þeir eru um helmingi lægri en á Íslandi og þar sem vextirnir í mismunandi ríkjum á evrusvæðinu eru mjög svipaðir þá bendir til þess að vextir á Íslandi muni lækka – ekki aðeins við upptöku evru – heldur þegar í kjölfar þess að ákvörðun er tekin um að stefna að upptöku evrunnar. Með öðrum orðum, þá þarf ekki að bíða eftir sjálfri upptöku evrunnar, sem gæti orðið nokkuð eftir ESB-aðild, heldur kæmu áhrifin fram mun fyrr.
Aðalsteinn Leifsson, lektor í viðskiptadeild Háskólans í Reykjavík
Heimild: Eurostat.
Hver er þín skoðun?