Undanhald LÍÚ í Evrópumálum

Úlfar Hauksson skrifar

Undanfarin misseri hefur oft verið gripið til líkingamáls til að lýsa efnahagsástandinu á Íslandi og hefur umræðan oft á tíðum minnt á bryggjuspjall sæfara. Nú siglir þjóðarskútan á milli boðafalla og eitt af því sem rætt hefur verið um í viðleitni til þess að koma fleyinu í örugga höfn – svo hægt sé að dytta að föllnum rám og rifnum seglum – er aðild að ESB. Þungi umræðunnar hefur snúist um gjaldmiðilsmál – þar sem fullvíst þykir að þjóðarskútan er ekki haffær með íslenska krónu – en málefni sjávarútvegsins hafa einnig verið þjál á tungu margra.

Bölsýni formanns LÍÚ
Afstaða LÍÚ til ESB aðildar er flestum kunn. Í viðtali við Fiskifréttir 21. nóvember s.l. er haft eftir Adolf Guðmundssyni, formanni LÍÚ, að „[f]rá sjónarhóli íslensk sjávarútvegs höfum við ekkert inn í [ESB] að gera meðan sjávarútvegsstefna þess er óbreytt“. Í viðtalinu furðar Adolf sig á því að lítið hafi verið hlustað á sjónarmið sjávarútvegsins og að lítið hafi verið fjallað um ókosti ESB aðildar. Adolf segir í viðtalinu að við ESB aðild yrði viðvarandi atvinnuleysi hér á bilinu 8-10 af hundraði, að laun myndu lækka við upptöku evru og að velferðarkerfið myndi versna. Adolf heldur áfram og segir að regluverk ESB sé með þeim hætti að „við myndum ekki hafa neitt að segja um veiðar okkar í eigin fiskveiðilögsögu“ og að við hefðum „enga tryggingu fyrir því að við gætum setið einir  að veiðum á miðunum við landið þegar fram í sækti“
 Nú er það svo að undirritaður hefur í gegnum tíðina verið með annan fótinn til sjós og af þeirri reynslu dreg ég í efa að talsmenn LÍÚ séu þess umkomnir að meta einhliða „sjónahól sjávarútvegsins“ þegar hugsanleg ESB aðild er annars vegar. Viðhorf sjómanna – sem undirritaður hefur verið samskipa – til ESB endurspeglar ekki skoðun né túlkun LÍÚ né heldur Sjómannasambands Íslands sem opinberlega hefur verið á sömu lund og LÍÚ. Íslenskir sjómenn gera sér fulla grein fyrir því að hvorki lífsafkomu þeirra né starfsöryggi væri ógnað við ESB aðild – þvert á móti. Kvörtun Adolfs yfir því að lítið hafi verið hlustað á sjónarmið LÍÚ er brosleg. Þeirra viðhorf hafa til þessa verið upphaf og endir umræðunnar. Lýsing Adolfs á viðvarandi atvinnuleysi, lækkun launa og verra velferðarkerfi við ESB aðild eina og sér eru órökstuddar dylgjur og hræðsluáróður. Það er í raun óvirðing við almenning sem nú horfir fram á vaxandi atvinnuleysi, launalækkanir og aukið álag á velferðarkerfið að bera svona bull á torg.

Sjávarútvegsstefnan og áhrif Íslands
Ekki er ætlunin að fara í smáatriðum yfir uppbyggingu sjávarútvegsstefnu ESB hér í þessu greinarkorni. Höfundur hefur gert það áður á síðum blaðsins og víða; ekki síst í bókinni “Gert út frá Brussel” sem kom út árið 2002. Í bókinni er farið vel ofan í saumana á stefnunni, aðildarsamning Norðmanna  og hugsanlega stöðu Íslands ef til aðildarviðræðna kæmi. Ljóst er að Íslendingar sætu einir að staðbundnum stofnum í íslenskri lögsögu. Um deilistofna yrði samið og engin ástæða til að ætla að Íslendingar gæfu eftir í slíkum samningum. Í EES-ferlinu á sínum tíma féll ESB frá öllum kröfum um veiðiheimildir í íslenskri lögsögu í skiptum fyrir aðgang að mörkuðum og staðfesti „gífurlegt mikilvægi fiskveiða fyrir Ísland“ og viðurkennir að sjávarútvegur sé „grundvöllur efnahagsstarfseminnar“. Engin ástæða er til að ætla að sambandið snúi við blaðinu hvað þetta varðar ef til aðildarviðræðna kæmi. Ólík því sem LÍÚ heldur fram hefur ítrekað verið sýnt fram á að hagsmunum smáþjóða er vel borgið innan ESB. Engin fordæmi eru fyrir því að gengið sé þvert á grundvallarhagsmuni þjóða. Í skýrslu sem Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands gaf út í samvinnu við Utanríkismálastofnunina í Noregi árið 2003 kemur fram að stórar fiskveiðiþjóðir á borð við Noreg og Ísland myndu hafa mikinn slagkraft og áhrif í sjávarútvegsmálum innan sambandsins. Í ljósi reynslu sinnar, hagsmuna og viðurkenndrar þekkingar megi ætla að Norðmenn og Íslendingar hefðu mótandi áhrif í sjávarútvegsmálum ef til aðildar kæmi.
 
Undanhald LÍÚ
Engum dylst að þrýstingur hefur aukist á inngöngu Íslendinga í ESB – ekki síst vegna örsmás og óstöðugs gjaldmiðils. Nú hefur LÍÚ gefið út að varpa beri krónunni fyrir róða og taka einhliða upp annan gjaldmiðil. LÍÚ viðurkennir þar með formlega að krónan er ekki brúkleg. Einhliða upptaka annars gjaldmiðils hefur verið í umræðunni og er þá oftast litið til evru sem eina raunhæfa kostinn og flestir líta á slíka aðgerð sem biðleik – aðildarumsókn kæmi í kjölfarið. Ljóst er að slík aðgerð hefur ákveðna áhættu í för með sér. Að sama skapi er ljóst að við myndum ekki hafa neitt með peningastjórn að segja við slíka einhliða upptöku; gildir einu hvort um væri að ræða norska krónu, evru eða einhvern annan gjaldmiðil. Ein helstu rök ESB andstæðinga til þessa hafa verið þau að mikilvægt sé að hafa stjórn á eigin peningamálum sem aftur tengist hugmyndum um óskorað fullveldi. Þetta vígi virðist vera fallið. Augljóst er að LÍÚ er á hröðu undanhaldi í Evrópumálum og eru nú þegar einangraðir á vettvangi atvinnulífsins. Forysta LÍÚ getur ekki ætlast til þess að atvinnulífið og almenningur í landinu taki þátt í þessu dæmalausa undanhaldi – brenni allar brýr að baki sér – og falli fyrir meinta hagsmuni LÍÚ. Nær væri fyrir forkólfa LÍÚ að leggjast á árar þjóðarskútunnar og vinna að hagsmunum Íslendinga í aðildarviðræðum við Evrópusambandið.

Höfundur er stundakennari og doktorsnemi í stjórnmálafræði við HÍ

Greinin birtist í MBL þ. 8.12.2008