Evran og efnahagslegt fullveldi

EFTIR þunga þögn í fimmtán ár eru íslenskir stjórnmálaflokkar að vakna til lífsins um þann alvarlega bráðavanda sem við stöndum frammi fyrir í gjaldmiðilsmálum. Samfylkingin ein flokka hafði tekið þessi mál til umfjöllunar og leitt til lykta með afgerandi hætti. Sótt skyldi um aðild að Evrópusambandinu og um samninginn kosið í þjóðaratkvæðagreiðslu.Þögn flokkakerfisins um Evrópumál tengist ótta flokkanna við að gera Evrópumálin upp í skugga átaka innan þeirra. Því flestir gera sér grein fyrir því að í rauninni eigum við einungis tvo kosti í gjaldmiðilsmálum; núverandi fyrirkomulag um aðra tilraun með fljótandi krónu eða aðild að ESB og Myntbandalagi Evrópu.

Það voru stór og dýrkeypt mistök síðustu ríkisstjórnar að setja Evrópumálin til hliðar. Við því vöruðum við mörg. Örmynt í umhverfi landamæraleysis á fjármálamörkuðum og stórs fjármálakerfis bar alltaf hættuna í sér. Það blasti við öllum og við hrun krónunnar fyrir að verða ári síðan var þessi háski öllum ljós.

 

Efnahagslegt fullveldi

Leiðin til þess að endurheimta efnahagslegt fullveldi þjóðarinnar og koma okkur út úr efnahagsvandanum felst tvímælalaust í því að mínu mati að sækja um aðild að ESB. Með því móti skapast strax samningsstaða um aðkomu ESB að því að koma verði aftur á krónuna þar til tenging krónu og evru kemst formlega á. Fyrst í gegnum EMR 2 og síðan aðild að EMU. Þetta er stærsta einstaka verkefni stjórnmálanna og það má ekki gerast að í ótta sínum við átök þaggi þeir flokkar sem málið flýja það niður í aðdraganda kosninga.Afkoma allra íslenskra heimila og fyrirtækja hvílir á því hvaða afstöðu flokkar og kjósendur taka til Evrópumálanna í kosningum vorsins. Stöðugur gjaldmiðill, afnám verðtryggingar og lágt vaxtastig eru án vafa mikilvægustu baráttumál dagsins í dag. Þau nást ekki fram nema með gjaldmiðilsbreytingum.

 

Engin evra án aðildar

Ýmsir hafa gælt við þann möguleika að hægt væri að komast að þeirri niðurstöðu á pólitískum vettvangi að einhliða upptaka á evru sé möguleg. Því hefur ESB margsvarað skýrt og eindregið. Sú leið er ófær af pólitískum sökum. Einhliða upptaka evru er því óraunhæf, nema sem tímabundin aðlögun að aðild að ESB og EMU. Af þeim sökum eru kostirnir skýrir. Valkostirnir eru aðeins tveir, annaðhvort höldum við fast og óhikað við markaða peningastefnu og íslensku krónuna eða setjum stefnuna með afgerandi hætti á aðild að ESB og í kjölfarið EMU.Fyrr í vetur voru kynntar rannsóknir fjögurra háskólastofnana á vegum Viðskiptaráðuneytisins á umfangi og áhrifum af svokallaðri evruvæðingu, eða sjálfkrafa upptöku evru og annarrar erlendrar myntar á Íslandi. Í ársbyrjun 2008 ákvað viðskiptaráðuneytið að styrkja háskólastofnanirnar fjórar til rannsókna á þessu fyrirbæri og var afraksturinn kynntur á vel sóttri ráðstefnu sem ráðuneytið hélt í samstarfi við Háskólana á Bifröst og í Reykjavík.

Mikill samhljómur var í máli Friðriks Más Baldurssonar, Eiríks Bergmanns Einarssonar og Emils B. Karlssonar sem allir fjölluðu um ofangreint viðfangsefni frá ólíkum hliðum.

Að mati Friðriks Más eru kostirnir í raun aðeins tveir. Annaðhvort af-evruvæðing hagkerfisins eða full evruvæðing þess með upptöku evru sem myntar. Óbreytt stefna sem hægt og bítandi hefur leitt til aukinnar notkunar erlendra gjaldmiðla á fjármagnsmarkaði, vinnumarkaði og vörumarkaði, sé til þess gerð að grafa undan fjármálastöðugleika og skapa frekari óstöðugleika í þjóðarbúskapnum. Eiríkur Bergmann taldi að evruvæðing væri óheppilegasti kosturinn í peningamálum, að í henni fælust flestir gallar upptöku evru en án ávinnings af EMU aðild og tók Emil í svipaðan streng.

Auk þeirra þriggja hélt Peter Dyrberg, forstöðumaður Evrópuréttarstofnunar HR, erindi um lagalega færar leiðir til tengingar Íslands við evru. Niðurstaða hans var mjög skýr og á sömu lund og skilaboð Joaquín Almunia degi síðar. Ekki er lagaleg stoð í sáttmála sambandsins til upptöku evru án aðildar að ESB.

 

Lærdómur af rannsóknunum

Lærdómur þessara rannsókna er skýr og á að leiða okkur áfram í umræðunni um framtíðarfyrirkomulag peningamála. Í fyrsta lagi er ljóst að fyrir því eru alvarlegar lagalegar hindranir að Íslandi bindist EMU án aðildar að ESB. Teljast verður nær útilokað að svo víðtæk pólitísk samstaða geti myndast innan ráðherraráðs ESB að sáttmála Evrópusambandsins verði breytt í þágu Íslands. Sérstaklega ef fyrir liggur að Íslendingar kæra sig ekki um fulla aðild að Evrópusambandinu.Í öðru lagi eru sterkar vísbendingar um að hægt og bítandi sé Ísland að færast í átt að evruvæðingu sem getur haft alvarlegar efnahagslegar afleiðingar. Fræðimenn hafa haft uppi alvarleg varnaðarorð og hvatt stjórnvöld til að taka af skarið áfram eða aftur á bak.

Það er ábyrgðarhluti að stuðla að óbreyttu ástandi þegar í því felast stórar hættur og mikilvægt að mörkuð verði skýr stefna til framtíðar. Það er ekki aðeins gert til að skapa framtíðarhagvaxtarskilyrði heldur einnig til að lægja öldur í efnahagslífinu nú, því óvissa um framtíðarfyrirkomulag í peningamálum fælir fjárfesta frá landinu.

Á flokksstjórnarfundi Samfylkingarinnar í fyrra átti Jónas Haralz, fyrrverandi bankastjóri, kollgátuna að mínu mati um hvaða skref ber að taka. Hans skoðun er sú að eina leiðin til að ganga úr skugga um hvað í aðild að Evrópusambandinu felst sé að hefja aðildarviðræður. Ef samningsniðurstaðan verður slíkum annmörkum háð að þjóðin sættir sig ekki við, þá og fyrst þá er eðlilegt að leita sérstakrar úrlausnar fyrir Ísland um aðild að EMU án fullrar aðildar að sambandinu.