Sérfræðingar í stjórnmálafræðum túlka flestir skoðanakannanir á þann veg að gamla flokkakerfið sé að festast í sessi: Fjórflokkurinn sem svo er kallaður hafi lifað hrunið af. Þetta er of einföld skýring.
Að vísu bendir fátt til að ný framboð fái byr í seglin. Einhver þeirra gætu þó náð manni á þing. Af þessum vísbendingum verður þó ekki dregin sú ályktun að kerfi stjórnmálanna sé óbreytt. Þvert á móti. Margt bendir til að grundvallarbreytingar kraumi í deiglu íslenskra stjórnmála.
Sameining vinstri flokkanna tókst ekki um síðustu aldamót með þeim hætti sem að var stefnt. Markmiðið með henni var að brjóta upp stjórnmálakerfið. Mynda átti öflugt mótvægi á vinstri vængnum gagnvart Sjálfstæðisflokknum.
Við síðustu kosningar ákváðu formenn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar að gera tilraun til samstarfs á miðju stjórnmálanna. Efnislega var það skynsamleg samvinna. Með henni viku hins vegar fyrri hugmyndir margra forystumanna í Samfylkingu um að pólitískt eðli hennar væri alfarið andspænis Sjálfstæðisflokknum.
Þegar erfiðleikarnir blöstu við á liðnu hausti kom fljótlega í ljós að meirihluti Samfylkingarinnar treysti sér ekki til að glíma við þau verkefni með Vinstri grænt lausbeislað í stjórnarandstöðu. Formaður flokksins varð að láta í minni pokann þegar á reyndi um miðjusamvinnu. Evrópumálum var fórnað til þess að tryggja samvinnu við Vinstri grænt. Það var dýrkeypt frestun fyrir þjóðina en að sama skapi vænleg fyrir Samfylkinguna í augnablikinu.
Flest bendir til að þessir tveir flokkar muni ná hreinum meirihluta í komandi kosningum. Líklega verður Framsóknarflokkurinn eigi að síður tekinn með í stjórnina. Allir flokkarnir þrír líta svo á að það sé til fylgisaukningar fallið að útiloka samstarf við Sjálfstæðisflokkinn. Veikburða tilraunir forystu Framsóknarflokksins til gagnrýni á stjórnina hafa enga efnislega þýðingu. Þær eru of augljós leikaraskapur.
Formleg sameining Vinstri græns og Samfylkingar er ekki á dagskrá. Á hinn bóginn bendir öll framvinda mála til að þessir tveir flokkar verði hér eftir saman hvort heldur þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Af því leiðir að segja má að sameiningin sem tókst ekki á sinni tíð sé orðin að veruleika í verki.
Þessi staða færir Vinstri grænt aðeins nær miðju. Hreyfingin þarf til að mynda að viðurkenna Atlantshafsbandalagsaðildina. Um leið mun hún toga Samfylkinguna lengra til vinstri í efnahagsmálum. Aðild Íslands að Evrópusambandinu er óumflýjanleg. Að öðru óbreyttu mun Vinstri grænt ráða tímasetningu og aðferðum við að nálgast niðurstöðu í því máli. Málefnalegu undirtökin í samstarfinu liggi því augljóslega hjá forystu Vinstri græns.
Allt þetta gæti haft þá grundvallarbreytingu í för með sér að á komandi tíð hafi kjósendur um tvo skýra kosti að velja: Bandalagsríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri græns eða Sjálfstæðisflokkinn. Möguleikar Sjálfstæðisflokksins til lengri tíma felast í því að hann sýnist hafa meira svigrúm á miðju stjórnmálanna. Síðan er spurning hvernig hann nýtir sér þau sóknarfæri.
Skoðanakannanir eru svo ótvíræðar að í komandi kosningum verður engin spenna. En vel má vera að nú sé að hefjast skeið tveggja stoða í íslenskum stjórnmálum. Þegar til lengdar lætur gæti það orðið til bóta fyrir lýðræðið.
Leiðari FRBL 21.mars 2008
Hver er þín skoðun?