STÆRSTA bábiljan í Evrópuumræðunni er sú að kvóti færist frá íslenskum stjórnvöldum til annarra aðildarríkja Evrópusambandsins. Staðreyndin er sú að allur kvóti í staðbundnum stofnum umhverfis Ísland verður áfram í höndum íslenskra stjórnvalda eftir aðild að Evrópusambandinu. Samkvæmt gildandi reglum Evrópusambandsins er kvóti í höndum þeirra ríkja sem hafa veiðireynslu í viðkomandi fiskistofni. Ekkert aðildarríkja ESB hefur veiðireynslu umhverfis Ísland í meira en 30 ár. Aldrei hefur verið litið lengra en 9 ár aftur í tímann þegar veiðireynsla er metin. Þess vegna fer því víðsfjarri að við ESB aðild Ísland muni erlendir togarar gera sig heimakomna í íslenskri lögsögu. Við þurfum hvorki undanþágu eða sérlausn til þess að tryggja að allur kvóti verði í höndum Íslands eftir aðild að Evrópusambandinu. Þetta er mikilsverð staðreynd sem áhrifamenn í framkvæmdastjórn ESB hafa ítrekað staðfest, m.a. á opnum fundum á Íslandi.
Getum tryggt yfirráðin?
Þeir sem hafa kynnt sér reglur ESB í sjávarútvegi mæla ekki á móti þessari staðreynd en sumir hafa sagt að Evrópusambandið geti breytt þessum reglum í kjölfar aðildar Íslands með vegnum meirihluta í ráðherraráði sambandsins og þannig rekið rýting í bakið á okkur og tekið sér kvóta í íslenski lögsögu. Það er rétt að hægt er að breyta öllum reglugerðum og lagaákvæðum í Evrópusambandinu eins og annars staðar. Reglunum um eignarhald á kvóta á grunni veiðireynslu hefur hins vegar aldrei verið breytt og er einn af hornsteinum núverandi sjávarútvegsstefnu ESB. Breytingar eru ákafalega ósennilegar því þær hefðu í för með sér að verðmæti væru færð frá einu aðildarríki til að láta þau í hendur annars. Ef Íslendingar vilja fá algera staðfestingu á því að kvóti í staðbundnum stofnum verði í höndum Íslands, þá má setja ákvæði þess efnis í aðildarsamninginn. Aðildarsamningar hafa sama lagalega gildi og sáttmálar sambandsins og yrði því ekki breytt nema með samþykki Alþingis eða í þjóðaratkvæðagreiðslu á Íslandi. Með þessu væri gulltryggt að allur kvóti í staðbundnum stofnum innan íslensku lögsögunnar verði í höndum Íslands til frambúðar.
Ákvarðanataka í höndum okkar
Í sjávarútvegi, rétt eins og í öðrum málaflokkum, er sá háttur hafður á í Evrópusambandinu að aðeins þau ríki sem ákvörðunin snertir taka þátt í ákvarðanatökunni. Þannig hafa Eystrasaltsríkin ekki áhrif á ákvörðun um aflamark í Miðjarðarhafi og Miðjarðarhafsríkin hafa ekki skoðanir á kvótaákvörðun í Norðursjó. Þar sem aðeins Ísland mun fara með kvóta í staðbundnum stofnum umhverfis landið, þá mun ákvörðunin um heildarkvóta í raun vera í höndum Íslendinga – svo lengi sem hún uppfyllir almenn skilyrði sjávarútvegsstefnu ESB um að fylgja ráðleggingum vísindamanna. Samvæmt núverandi kerfi yrði ákvörðunin þó formlega afgreidd á fundi sjávarútvegsráðherra allra aðildarríkjanna.
Ef það er þyrnir í augum Íslendinga að formleg ákvörðun verði tekin í Brussel – jafnvel þó hún verði ekki tekin „af Brussel“ – þá má hugsa sér útfærslur í aðildarsamningi til þess að koma til móts við þau sjónarmið. Til að mynda er hægt að sjá fyrir sér ákvæði á þá leið að engin ákvörðun verði tekin um heildarafla í stofnum sem einungis íslensk stjórnvöld úthluta úr án samþykkis Íslands. Þannig yrði engin ákvörðun tekin nema Ísland stæði að henni.
Sveigjanleiki er fyrir hendi
Ein af afleiðingum þess að vera með gjaldmiðil sem ekki er gjaldgengur í alþjóðaviðskiptum er sú að við höfum þurft að setja á viðskiptahöft sem ganga í berhögg við EES-samninginn og það er einungis tímaspursmál hvenær hann fer í algert uppnám og þar með framtíð utanríkisviðskipta landsins.
Enn er ósamið við erlenda kröfuhafa, lánakjör á alþjóðlegum mörkuðum eru með því versta sem gerist ef lán fást, rekstrargrundvöllur nýju bankanna er í óvissu og allar aðstæður til atvinnureksturs með þeim hætti að ábyrgir rekstraraðilar sem á annað borð geta flutt rekstur úr landi hljóta að hafa það til alvarlegrar skoðunar. Evrópusambandsaðild er engin töfralausn en þegar með aðildarumsókninni stígum við stórt skref í átt til stöðugleika og eðlilegs viðskiptaumhverfis. Við munum þurfa að takast á við erfið verkefni í aðildarviðræðunum en hvort sem litið er til löggjafar Evrópusambandsins eða reynslu þeirra 22 ríkja sem hafa gengið til liðs við það frá stofnun þess þá blasir við að það er hægt að finna lausnir. Sveigjanleiki er fyrir hendi. Evrópusambandið hefur aldrei gengið gegn grundvallarhagsmunum nýrra aðildarríkja.
Höfundur er lektor í viðskiptadeild Háskólans í Reykjavík.
MBL. 29.4.09
Hver er þín skoðun?