Umræðan um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu fer fram á röngum
forsendum. Sú afstaða að ganga til samninga til að “láta reyna á hvað við fáum”
er í besta falli sérkennileg. Aðild að Evrópusambandinu er ekki viðskiptasamningur
sem stendur og fellur með hvað við fáum í staðinn. Í samfélagi
þjóðanna gilda sömu reglur og í samfélagi mannanna – maður velur sér ekki vini í
hagnaðarskyni.
Ákvörðun um aðild að bandalaginu þarf að byggjast á pólitískum forsendum –
vera ákvörðun um hvaða samfélagi þjóðanna við ætlum að tilheyra, hvaða þjóðir
við ætlum að líta á sem vinaþjóðir, hvert við ætlum að sækja stuðning ef á þarf
að halda og hverja við viljum styðja ef á reynir. Þetta er ákvörðun sem líkist þeirri
er afréð aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu.
Við eigum að ganga til samninga við Evrópusambandið færandi hendi – leggja
fram stöðu okkar sem útvörður Evrópu í norðri og sérþekkingu okkar á sviði
sjávarútvegs og orkumála. Við eigum að bjóða fram forystu okkar í samstarfi
smáþjóða og taka höndum saman með Norðurlöndum til að bæta skilning
Evrópubúa á jafnréttis- og umhverfismálum. Við eigum að ganga til verks sem
forysturíki á tilteknum sviðum – en ekki til að hirða feitustu bitana af diskinum.
Menning okkar og saga á rætur í Evrópu. Við deilum grískum heimspekihugmyndum,
rómverskum réttarreglum, frönskum lýðræðishugmyndum og
norrænum hugmyndum um velferðarríkið með Evrópubúum. Við eigum mest af
okkar viðskiptum við Evrópu, menntum fólkið okkar í Evrópu, njótum bókmennta,
tónlistar og myndlistar sem að mestu á rætur í Evrópu. Mörg okkar eiga
minningar um borgir eða þorp í Evrópu sem við lítum á sem annað heimili.
Um leið og við göngum til samstarfs við þjóðir innan Evrópusambandsins þurfum
við að leggja til hliðar siði og venjur úr fortíðinni. Við þurfum að hætta að líta á
sjávarútveg sem forsendu byggðar á Íslandi. Utanríkisstefna okkar á ekki að
mótast af þörfum sjávarútvegs. Við eigum að hætta að hugsa um Ísland sem land
sérstakra efnahagsaðstæðna. Það er ekki lögmál að hér sé óðaverbólga,
verðtrygging og himinháir vextir. Við þurfum að hætta að efast um sjálfstæði
okkar – Danir, Írar, Finnar eða Ítalir eru ekki síður sjálfstæðar þjóðir, þrátt fyrir
veru sína í Evrópusambandinu.
Benedikt Jóhannesson hefur bent á þær afleiðingar sem skortur á lánsfé getur
haft á framtíðarsamfélag okkar. Eiríkur Bergmann hefur bent á hve fallvaltur EES
samningurinn getur verið. Forsvarsmenn þeirra iðnfyrirtækja sem við lítum nú á
sem máttarstólpa atvinnulífsins telja aðild að Evrópusambandinu forsendu fyrir
velgengni. Talsmenn launþegasamtaka eru að mestu sammála um nauðsyn þess
að sækja um aðild. Það er rómantísk hugmynd að standa einn og óstuddur – á
erfiðum tímum er það vond hugmynd.
Við eigum ekki að ganga til samninga við Evrópubandalagið til að “láta reyna á
hvað við fáum” heldur til að tryggja að Ísland verði áfram og ávallt hluti af
menningarheimi Evrópu. Það tryggjum við best með því að sækja um aðild að
Evrópusambandinu.
Árni Zophoniasson
Hver er þín skoðun?