Á sama tíma og barningsmenn hamast við að lýsa ógæfu og bölvun ESB, horfum við Íslendingar fram á mestu erfiðleika í sögu þjóðarinnar í heila öld. Bankakreppan sem lagði fjármál þjóðarinnar í rúst, hefur gengið berserksgang gegn efnahag og afkomu þjóðarinnar.Endanlegt tjónamat liggur ekki fyrir.Enginn veit hvort það versta sé afstaðið.Gjaldmiðilskreppan er í algleymingi. Við búum við ónýtan gjaldmiðil,sem heldur niðri lífskjörum.Krónan er ónothæf í viðskiptum við útlönd og gengi hennar afar óstöðugt.Vísitölukrónan sem er önnur tegund krónu gengur nú milli bols og höfuðs á íslenskum fjölskyldum. Margar tilraunir hafa verið gerðar til að bjarga krónunni og gera að nothæfum gjaldmiðli en allar mistekist.Síðasta skipbrotið var banvænt.Kreppa atvinnulífsins er rétta að byrja. Hún gæti orðið erfiðust.Á stjórnkerfiskreppunni hefur enn ekki verið tekið.Vonandi fær úrlausn hennar sess í væntanlegum stjórnarsáttmála.
Lítum okkur nær
Af hverju er ég að klifa á þessari kreppusíbylju sem allir þekkja? Hjörleifur Guttormsson ritaði grein í mbl 1.maí s.l. þar sem hann gerði mikið úr þeim vanda sem ríki ESB væru í,og kvað ESB svo grátt leikið að sambandið sé við það að liðast í sundur.Það er rétt hjá Hjörleifi að mörg Evrópuríki eiga við mikinn vanda að stríða, bæði þau sem eru innan ESB og þau fáu sem eru fyrir utan.Þessi vandi á rót sína að rekja til lánakreppunnar í Bandaríkjunum, hruns Lehmanns banka og í kjölfarið alheimssamdrætti eftir vörum og þjónustu.Hann bitnar misþungt á ríkjunum allt eftir því hvernig efnahagslíf þeirra er samsett og hvern aga þau hafa haft á fjármálum sínum.Þau geta því ekki öll beitt sömu úrræðum.Ekkert evrópusambandsríki hefur þó orðið fyrir sambærilegu hruni og við.Þau ríki sem standa enn utan við evruna fengu harðastan skellinn, hin minni og viðráðanlegri. Við líðum ekki bara fyrir taumlausa frjálshyggju án opinbers eftirlis með fjármálastarfsemi heldur líka ónýtan gjaldmiðill. Efnahagslíf í opnu hagkerfi getur ekki þrifist án stöðugs gjaldmiðils og þolanlegra vaxta. Valkosturinn er meira og minna lokað hagkerfi sem hefur enga aðra möguleika til að ná í erlent fjármagn en að selja auðlindir sínar undir stóriðju. Varla liggur framtíðin þar.
Evrópuraunir Hjörleifs
Hjörleifur byggir staðhæfingu sína um vanda ESB á atvinnuleysistölum. Þær eru vissulega ekki glæsilegar frekar en á Íslandi.Hann fellur þó í þann pytt að geta þess hve við höfum búið við hátt atvinnustig andstætt ríkjum í ESB. Atvinnustigið á Íslandi síðustu 15 ár var keyrt áfram af stóriðjuframkvæmdum fyrst í Hvalfirði síðan við Kárahnjúka og áfram með hömlulausri skuldsetningu einstaklinga og fyrirtækja. Skyldi stóriðja og glórulaus skuldsetning vera Hjörleifi að skapi? Ber slík stefna vott um heilbrigðari efnahagsstjórnun hér en í ESB?Síðar setur hann fram fullyrðingu um að “einstök ESB-ríki engist nú í spennitreyju sameiginlegs gjaldmiðils…” Hvað er hér á ferð? Jú,sum Evrópuríki,sem ýmist hafa tekið upp evru eða ekki, létu reka á reiðanum í ríkisfjármálum og ráku efnahagsstefnu sem var keimlík okkar,byggðri á óhóflegum lántökum og fjármálageira sem var úr hófi. Þau byggðu ójafnvægi inní efnahagskerfið sem leiðrétta þarf óháð gjaldmiðli. Þau lönd sem búa við evruna sleppa þó betur en hin, því gengi evrunnar féll ekki.Hún var akkeri þessara þjóða ekki böl. Þessi lönd kunna þó að þurfa að glíma við samdrátt og aukið atvinnuleysi. Þjóðargjaldmiðlar utanevrulandanna hrundu með tilheyrandi verðbólgu, vaxtahækkun og lífskjararýrnun auk atvinnuleysis. Hjörleifur er ófeiminn við að snúa staðreyndum á haus til að sá tortryggni um ESB. Tilgangurinn helgar meðalið. Vandi Evrópu er ekki evran heldur hnattræn efnahagskreppa sem kemur harðast niður á hátæknivæddum útflutningsríkjum. Vandi þýska hagkerfisins var slíkur. Það flaug aldrei eins hátt á öldufaldi spákaupmennsku. Enginn stór banki þar hefur verið látinn hætta starfsemi í kjölfar gjaldþrots.Sem mesta útflutningsþjóð heims birtist vandi þeirra í eftirspurnarsamdrætti.Heimurinn hætti að kaupa vörur.Þeir hafa því frekar reynt að örva kaupgetu innanlands til að vega upp hrun í útflutningi.
Qui vadis Ísland ?
Það er árátta ESB andstæðinga að forðast að benda þjóðinni á valkosti en eyða öllu púðri sínu í að sverta og tortryggja það stórmerkilega samstarf sem evrópuþjóðirnar eru nú að byggja upp.Þeim nægir ekki að ræða um sameiginlega eða andstæða hagsmuni, heldur verður að byggja upp fjandsamlegt andrúmsloft gegn ESB. Þetta er óvandaður málflutningur.Þetta flókna samstarf er vissulega hvorki gallalaust né árekstralaust, því staða einstakra ríka er mismunandi og hagsmunir þeirra og metnaður rekast oft á. Megin inntak samvinnu þessara nánustu vina og nágranna okkar er samstaða á grundvelli félagslegs öryggis.Viljum við deila því hlutskipti með þeim eða viljum við vera áfram ein á báti? Það er spurningin. Við vitum í öllum aðalatriðum að hverju við göngum í evrópusamstarfinu, um aðra kosti vitum við ekkert. Reynsla okkar ein á báti í hnattvæddum heimi boðar þó ekkert gott.
Þröstur Ólafsson er hagfræðingur að mennt. Birt í MBL, 6.4.09
Hver er þín skoðun?