Fátt er dapurlegra en umræða sem einkennist meira af sleggjudómum en staðreyndum og upplýstri vitneskju. Reynsla okkar Íslendinga undanfarin misseri af vafasömum yfirlýsingum um yfirburði okkar og snilli hefur komið þjóðinni í vanda sem á sér engan líka og við súpum nú seyðið af.
Einn angi af þessari drýldni er sú tilhneiging að halda að aðrar þjóðir hafi annað hvort mikið álit á Íslendingum fyrir meinta yfirburði á ýmsum sviðum eða vilji henni allt illt og láti ekkert færi ónotað til að ganga á okkar hlut. Aðrar þjóðir eru sem sagt annað hvort blindir aðdáendur okkar eða svarnir andstæðingar, sem reyna að koma höggi á okkur hvenær sem færi gefst. Þetta er auðvitað ekkert annað en minnimáttarkennd sem skekur alla skynsama umræðu um mikilvæg málefni. Í þeim jarðvegi þrífast öfgar mjög vel og umræðan breytist í stórkallalegar fullyrðingar um menn og málefni, þar sem sá er mestur sem getur komist neyðarlegast að orði og gert lítið úr þeim sem vilja halda uppi yfirveguðum skoðanaskiptum. Hugtökin auðmýkt og hógværð eru ekki hátt skrifuð við slíkar aðstæður. Þá gerist það að margir gefast hreinlega upp og kæra sig ekki um að taka þátt í slíku þvargi. Afleiðingin er sú að ágætt fólk og mikilvægar skoðanir fá ekki notið sín og þjóðin lendir í ófæru.
Góð samskipti mikilvæg
Ef hægt er að tala um að kreppan hafi einhverja kosti þá hefur hún alltént leitt til þess að fleiri hafa komið fram og tekið þátt í þjóðmálaumræðunni; hafa greinilega séð að við svo búið mátti ekki standa. Afraksturinn er fjöldi góðra hugmynda og ábendinga sem sýna vel hvað margt gott og nytsamt býr með þjóðinni og hún hefur nú fundið hvöt hjá sér til að opinbera og leggja fram í viðleitninni til að byggja það upp sem aflaga fór. Einn angi þess er að ákveða hvernig við ætlum í framtíðinni að haga samskiptum okkar við aðrar þjóðir án þess að gera kröfu um taumlausa aðdáun í okkar garð eða væla sífellt um að við séum ofsótt þjóð og allir séu í stríði við okkur af eintómri mannvonsku. Nálgumst viðfangsefnið frekar af meiri hógværð – það er okkur áreiðanlega fyrir bestu þegar til lengri tíma er litið. Velferð þjóðarinnar byggist á því að eiga góð samskipti og viðskipti við önnur lönd og forðast einangrun og höft. Jón Sigurðsson forseti þreyttist aldrei á að brýna þessi heilræði fyrir þjóðinni. Nú er það okkar að fylgja þeim fram af festu og yfirvegun.
Höldur áfram sömu leið
Ef íslenska þjóðin á að ná vopnum sínum aftur verður að efla verðmætasköpun á öllum sviðum og auka útflutning og gjaldeyristekjur. Til þess þarf öfluga atvinnuvegi sem standast alþjóða samkeppni. Forsenda þess er auðvitað sú að atvinnuvegirnir búi við sama starfsumhverfi og keppinautarnir og geti á þeim grunni staðið sig í stikkinu.
Hin síðari ár hefur starsumhverfi einstakra atvinnugreina mótast mikið af alþjóðlegum eða svæðisbundnum reglum og viðmiðunum sem þjóðir hafa samið um og gengist undir. Gott dæmi um það er aðild Íslands að EFTA og síðan EES-samningurinn. Gæfa Íslands er sú að hafa tekið þátt í þessu samstarfi og stuðlað með því að frjálsum og óhindruðum viðskiptum einstaklinga og fyrirtækja.
Starfsumhverfi verslunar og viðskipta
Nú stöndum við frammi fyrir þeirri spurningu hvort íslenska þjóðin vill ganga skrefið til fulls og gerast aðilar að ESB. Alþingi hefur ákveðið að sækja um inngöngu og aðildarviðræður að hefjast um þessar mundir. Þá koma auðvitað upp mörg álitaefni og því veltur á miklu að vel sé staðið að verki enda miklir hagsmunir í húfi. Eins og eðlilegt má telja hafa hagsmunasamtök launþega og einstakra atvinnugreina látið sig þessi mál miklu skipta og skoðað kosti og galla aðildar frá sínum sjónarhólum. Þar kemur margt athyglisvert fram og oftast reynt að greina aðalatriðin og taka afstöðu til þeirra enda þótt mörg minniháttar atriði verðskuldi líka skoðun þegar endanleg afstaða er tekin. Í þessum greinarstúf langar mig að benda á nokkrar jákvæðar breytingar sem öflug hagsmunasamtök telja sig greina á viðskipta og verðlagsumhverfinu ef Ísland gengur í ESB.
Afstaða ASÍ
Alþýðusamband Ísland hefur verið virkur þátttakandi í samstarfi launafólks innan ESB og hefur ávallt talið að það starf hafi skilað mikilvægum árangri fyrir umbjóðendur sína. Samtökin hafa lýst yfir að þau vilji að sótt verði um aðild að ESB og upptöku evru enda sé það eina leiðin til að láta reyna á hvaða samningur Íslandi standi til boða og hann síðan lagður fyrir þjóðina í atkvæðagreiðslu. Þannig er afstaða þessara langstærstu samtaka íslenskra launþega alveg klár og skýr. Ekki þarf að efast um að miklar pælingar á þeim bæ hafa leitt til þeirrar sannfæringar að eftir miklu sé að slægjast hvað varðar verðlagsmál fyrir íslenska launamenn með því að ganga að fullu til þessa samstarfs.
Neytendasamtökin
Í skýrslu sem unnin var fyrir Neytendasamtökin um það hverju ESB aðild breytti fyrir íslenska neytendur kemur m.a. fram: að matvælaverð myndi lækka um allt að 25%, vextir af íbúðalánum myndu lækka töluvert, viðskiptakostnaður lækki sem ætti að leiða til lægra vöruverðs, netviðskipti innan ESB yrðu ódýrari og viðskipti og fjárfestingar erlendra aðila myndu aukast hér á landi. Af þessu sést að margt bendir til að innganga Íslands í ESB gæti skipt almenna neytendur miklu máli.
Afstaða Samtaka verslunar og þjónustu
Í greinargerð nefndar, sem lögð var fyrir síðasta aðalfund SVÞ, eru leiddar sterkar líkur að því að sameiginleg mynt hefði getað lækkað kosnað verslun árið 2008 um röska 14 milljarða króna. Auk þess er bent á að vaxtastigið lækkar með brotthvarfi verðtryggingar og rekstarumhverfið verður stöðugra en áður hefur þekkst hér á landi en óstöðugleiki felur beinlínis í sér viðskiptahindranir. Þá eru talið að lækkun gjalda sem leiðir af inngöngu í ESB gæti verið 7,5% eða röskir 4 milljarðar á verðlagi ársins 2006.
Hér er fátt talið sem stendur í greinargerðinni en hvert þessara atriða felur í sér gríðarlega fjármuni sem nú er kastað á glæ fyrir utan þau viðskiptatækifæri sem ekki er hægt að nýta vegna þess að við erum utangarðs í Evrópu samstarfinu. Niðurstaða SVÞ er því sú að það þjóni hagsmunum verslunar og þjónustu að ganga í ESB og taka upp evru. ´Þetta var staðfest í skoðanakönnun meðal aðildarfélaga SVÞ þar sem 80% voru á sama máli.
Þarf frekari vitna við?
Þegar launþegar, neytendur og samtök í verslun og þjónustu komast að sömu meginniðurstöðu í þessu málefni og skoðanakannanir meðal almennings sýna að tveir þriðju landsmanna vilja láta reyna á samninga um aðild að ESB þá ætti ekki að þurfa frekari vitna við um viðhorf hagsmunaaðila og þjóðar. Að sjálfsögðu verður að tryggja í væntanlegum aðildarsamningi að auðlindir þjóðarinnar verði áfram undir okkar stjórn í raun enda margt sem bendir til að það ætti að vera gerlegt.
Góðar óskir
Að lokum er þeim, sem nú eru að undirbúa viðræður um aðildarsamning, óskað alls hins besta í vandasömu verkefni sem framundan er. Ekki þarf að efast um hæfni þessa fólks og heldur ekki að þau séu upptekin af því að þau komi frá landi þar sem yfirburðir íbúa séu meiri en annarra eða hitt, að viðsemjendur hafi sérstakan áhuga á að níðast á íslensku þjóðinni. Reynsla okkar í gegnum áratugina er sú að ef við erum með okkar mál á hreinu og undirbúum okkur vel þá uppskerum við virðingu nágranna okkar og náum góðum samningum.
Ragnar Sverrisson er formaður Kaupmannafélags Akureyrar
Birtist í MBL, des, 2009
Hver er þín skoðun?