„Vér Íslendingar njótum þeirrar sérstöðu að vera minnsta menningarþjóð veraldar, sem er algjörlega sjálfstæð. Á öllum hnettinum er ekkert sambærilegt þessu, að svo fámenn þjóð hafi færst annað eins í fang, bæði um pólitískt, fjárhagslegt og menningarlegt sjálfstæði. Þetta eru örlög, sem við höfum ekki nema að litlu leyti skapað oss sjálfrátt. Lega landsins, saga vor og tunga hafa lagt á oss þessa skyldu. Þó að vér reyndum að flýja frá henni, gætum vér það ekki. En auk þess viljum vér það ekki, sjáum hvorki annað ákjósanlegra úrræði né gætum leitað þess án þess að svíkja það dýrmætasta, sem vér erum og eigum.“
Þannig tók Sigurður Nordal til orða í erindi sem hann flutti árið 1942. Í þessum fáeinu línum kristallast djúpstæð gildi sem enn eru höfð yfir á tyllidögum sem einhvers konar sannleikur um sjálfstæða íslenska þjóð.
Nær 70 árum síðar skrifar Guðmundur Andri Thorsson rithöfundur í blaðagrein að Íslendingar þjáist af þeirri kennd að þeir séu gleymdir og enginn viti af þeim. Að þeir séu alltaf að minna sig á með úrklippum úr erlendum fjölmiðlum að þeir séu til.
Andúð á útlendingum ræktuð
Eins og Páll Skúlason bendir á í grein í Skírni um menningu og markaðshyggju árið 2008 er þessi hástemmdi og hápólitíski slagorðatexti Sigurðar Nordals tímanna tákn þjóðernishyggjunnar. Hann inniheldur bæði mótsagnir og ósannindi og eiginlega með ólíkindum að enn skuli vitnað í hann. En hann þjónar samt þeim tilgangi að mynda víg- og varnarstöðu meintrar sjálfstæðisbaráttu. Hamrað er á sérstöðunni, talað um örlög og skyldur líkt og um eið og krossför sé að ræða. Ekki megi víkjast undan þeirri heilögu kvöð að verja sérstöðuna - minnstu sjálfstæðu menningarþjóðina - fyrir óvininum ósýnilega og óskilgreinda sem leynist aðallega í útlöndum.
Á endanum felur þjóðernishyggjan í sér berstrípaða andúð á útlendingum. Hún er reglulega máluð upp í hvert skipti sem meint sérstaða er talin vera í hættu. Sannast sagna er ekkert tilefni til að fara í saumana á svona uppákomum á hátíðasamkomum, í fyrirlestrum eða í fjölmiðlum, nema ætla mætti að þessi staðalímynd sérstöðunnar hafi haft óheppileg áhrif og skýri að minnsta kosti hvers vegna Íslendingar hafi dregist aftur úr frændþjóðum sínum eftir 1904. Með auknu sjálfstæði hefur til að mynda framleiðniaukningin verið mun minni hjá Íslendingum en hjá nágrannaþjóðum. Þessi þróun hefur einnig birst í mannfjöldaþróun 20. aldar. Að jafnaði hafa fjölskyldur minnkað með aukinni framleiðni og velsæld. Hér hefur þessarar þróunar ekki gætt með sama sniði. Auðvelt er einnig að benda á hversu tómlát íslensk stjórnmál hafa verið um þróun mannréttindamála og réttarbóta í þágu almennings.
Tálmynd sjálfstæðisins
Hvaða hagsmunum þjónar sjálfstæðið ef svo illa er komið fyrir okkur sem raun ber vitni?
Hvaða þýðingu hefur sjálfstæðið ef menningararfurinn er ekki allra og aðeins sumir og jafnvel fáir deila honum?
Hvaða þýðingu hefur sjálfstæðið ef fólk er yfirleitt ekki upptekið af því að einn menningararfur sé betri eða verri en annar?
Hvaða þýðingu hefur sjálfstæðið ef fólk yfirleitt notar tunguna sem tæki og er ekki í neinu ástarsambandi við hana?
Hvaða þýðingu hefur sjálfstæðið ef kaupmáttur á vinnustund hefur ekki hækkað í sama takti og hjá frændþjóðunum?
Hvaða þýðingu hefur sjálfstæðið ef gjáin breikkar stöðugt milli þess frítíma sem Íslendingar öðlast á lífshlaupi sínu samanborið við sífellt aukinn frítíma frændþjóða?
Hvaða þýðingu hefur sjálfstæðið ef margs konar mannréttindi koma seint og illa til framkvæmda hér á landi og gera þjóðina að eftirlegukind í samfélagi siðmenntaðra þjóða?
Er ekki alveg ljóst að ef atvinnurekendur og stjórnvöld valda ekki því verkefni að halda uppi sambærilegum lífskjörum, réttarfari og mannréttindum hér á landi og gerist hjá frændþjóðum, þá stendur menningararfurinn og tungan ekki undir sjálfstæðinu?
Við blasir að almenningur er ekki reiðubúinn til þess að greiða ofangreindan fórnarkostnað sjálfstæðisins. Þeir sem berjast fyrir sjálfstæðinu á forsendum menningararfsins vilja leggja fórnarskatt á almenning og vistarband menningar án þess að það hafi nokkra skírskotun lengur til þjóðarinnar.
Hvers vegna stendur sjálfstæðið ekki undir því að ofannefndir mælikvarðar séu notaðir á það?
Hvaða umboð hafa talsmenn þessarar tálmyndar sjálfstæðis til að leggja þennan fórnarkostnað á almenning?
Birt í DV, 23.6.2010
24.06.2010 klukkan 21:31
Íslendingar urðu sjálfstæð þjóð 1.des 1918.Höfðu þá verið ósjálfstæð þjóð frá 1262.Allan þann tíma sem íslendingar voru ósjálfstæðir voru lífskjör á Íslandi langt undir þeim lífskjörum sem nágrannaþjóðirnar nutu.Á tímabili voru lífskjör verst hér á landi af öllum löndum Evrópu.Lífskjör hér á landi hafa batnað hlutfallslega mest, sé miðað við þann tíma sem við höfum verið sjálfstæð.Það er hreint rugl, og þú hefur ekki rökstutt það á nokkurn hátt, Sævar að lífskjör á Íslandi muni batna við það að við afsölum okkur sjálfstæðinu.Fyrri reynsla okkar af ósjálfstæði bentir til þveröfugrar niðurstöðu.Nei við ESB.
25.06.2010 klukkan 12:21
Flest er hér skrifað eins og núverandi kreppuástand hafi varað frá 1904. Svo er auðvitað ekki. Lífskjör hafa verið lengst af sambærileg eða betri en annarsstaðar. Það var EES sem gerði þær miklu fjármagnshreyfingar mögulegar sem við réðum ekki við stjórnunarlega. Við höfum heldur ekki ráðið við margt af því sem hann færði okkur samtímis. Frjálst flæði útlendinga til landsins spillti okkur og kynti sjálfhvetjandi undir ofþenslu.Ekki skilja margir núna þá peningastefnu Seðlabankans, kennd meðal annars við Má Guðmundsson, með hávöxtum á íslensku krónunni og á sama tíma og frjálst aðstreymi erlends fjármagns á lágum vöxtum stóð yfir. Þetta kom ofaní að íslenskir bankar virtust hafa verið glæpavæddir í einu og einn aðili ásamt örfáum samærismönnum skyldi hafa lagt þá alla á hliðina. Og sloppið með það.
Þrátt fyrir allt þetta er ekki ástæða til að gefast upp og selja sjálfstæðið af hendi. Sjálfstæður gjaldmiðill gerir þjóðina sveigjanlega til átaka. Það eru samtök launafólks sem er versti óvinur þjóðarinnar. Krónan er eina leiðin sem þjóðin á í viðureign sinni við þessa landsplágu.
Menningararfurinn er ekki eins illa kominn og Sævar vinur minn heldur fram. Við höfum ennþá tilfinningu fyrir málinu og viljum varðveita það. Án þess hættum við að vera þjóð. Við eru þrátt fyrir þetta best komnir á milli viðskiptablokkanna, austanhafs og vestan og vera beggja vinir án þess að gefa öðrum hvorum Grímsey.