Séra Þórir Stephensen hefur verið duglegur að skrifa um Evrópumál að undanförnu. Hann er einn af þeim sem sögðu sig úr Sjálfstæðisflokknum þegar landsfundurinn í lok júni samþykkti að draga skyldi umsóknina að ESB til baka.
Evrópusamtökin hafa fengið greinar séra Þóris til birtingar, við tökum þeim fagnandi.
Grein 1: „Vér viljum ekki breyta til, nema
oss þyki sýnt, að nýungin sé betri“
Þessi yfirskrift er stafrétt tilvitnun í grein Jóns Þorlákssonar, þá formanns Íhaldsflokksins og síðar Sjálfstæðisflokksins, í Eimreiðinni 1926. Jón var afar gætinn og framsýnn stjórnmálamaður. Hann vildi horfa til nýrra tækifæra með framfarir í huga, en hann vildi einnig viðhafa mikla aðgæslu. Þess vegna segir hann í sömu grein, að það sé ekki fyrr en íhaldsmaðurinn, eftir sína nákvæmu athugun, er orðinn sannfærður um gildi og gagnsemi einhverrar nýjungar, þá fylgi hann henni eftir með festu þess manns, er geri miklar kröfur til sjálfs sín um rök fyrir nýbreytninni.
Ég hygg, að þeir séu æði margir, sem geta tekið undir með hinum gengna stjórnmálamanni og ekki síst nú, þegar rætt er um hugsanlega aðild að ESB. Slíkir menn finnast í öllum stjórnmálaflokkum landsins. Þeir sjá þar möguleika á nýjung, er geti fært þjóð okkar betri framtíð. Þess vegna hefur verið farið í aðildarviðræður.
Hinir eru einnig til, sem eru, að óreyndu máli, vissir um að þetta verði okkur ekki til gæfu. Þeir hafa sagt það „raunsætt mat“, að Íslendingum sé það fyrir bestu að standa utan ESB. Þeir hafa lagt til, að umsókn okkar um aðild verði tekin aftur.
En hvernig getur mat á slíkum málum verið raunsætt, þegar samningur liggur ekki fyrir? Þannig hefur margur spurt, að minnsta kosti úr röðum sjálfstæðismanna. Ég hef verið í þeirra hópi, en fengið þau svör, að mér væri óhætt að treysta hinu „raunsæja mati“ og ætti bara að þiggja handleiðslu þeirra, sem viti allt miklu betur en ég. Eitt sinn á liðnu ári var boðað til fundar í Sjálfstæðisflokknum um stjórnmálaviðhorfið. Framsögumaður hvatti mjög til samræðu innan flokksins, að menn ræddu ólík viðhorf og reyndu að finna lausnir, sem allir gætu sætt sig við. Hann taldi upp ýmsa málaflokka, þar sem þetta ætti við. Ég saknaði þar Evrópumálanna, en hann sagði mér, að þessa gerðist ekki þörf þar. Niðurstöðurnar lægju þegar fyrir.
Ég hef hingað til talið, að ég væri læs, og þannig fundið út, að samningar þjóða við bandalagið væru ekki allir eins. En ég var beðinn að gleyma því. Við myndum aldrei ná neinu, sem við gætum sætt okkur við.
Við, sem áhuga höfðum á samningum, fengum ekki nema einn fund með flokksforystunni í Valhöll á liðnu ári og hann mátti ekki auglýsa. Þá fannst mér, að litið væri á okkur eins og „óhreinu börnin hennar Evu,“ enda bar sá fundur engan árangur fyrir málstað okkar. Þetta hefur að stórum hluta haft á sér nokkuð „austrænt“ yfirbragð, nálgast það, að mönnum væri ekki treyst til að hugsa sjálfstætt, en þá er Sjálfstæðisflokkurinn kominn æði langt frá hugsjónum sínum.
Í hjarta mér er ég Evrópusinni, og í málum svo sem varðandi flóttamenn, mannréttindi, hungursneyð og annað slíkt, sem alþjóðasamfélagið glímir við, hef ég myndað mér kjörorð: Bróðerni ofar þjóðerni. Ég þrái að vinna að framgangi hugsjóna kærleikans, og þó að Evrópusambandið sé ekki fullkomið á neinn hátt, bind ég vonir við, að það geti orðið áfangi á leið mannkynsins til aukins réttlætis og umburðarlyndis. Hugsanlega hef ég rangt fyrir mér, hugsanlega einnig í því, að rétt sé að reyna samninga. Ég á ekki sannleikann, en mig langar til að sannleikurinn eigi mig. Ég er tortrygginn gagnvart þeim, sem ekki þurfa að leita sannleikans, búa hann jafnvel til handa sjálfum sér og virða ekki sannleiksþrá annarra manna.
Þeir, sem nú andmæla samningum, virðast vera hræddir við sannleiksleit annara, líkt og sovétmenn voru. Mér finnst það skortur á pólitískum þroska. Og þegar stjórnmálaflokkur tekur upp á því að neita mönnum um að standa fyrir þekkingaröflun, þá er eitthvað mikið að og mitt traust farið.
Að mínu áliti getur enginn Íslendingur svarað því af fullri einlægni, hvort hann vilji, að þjóðin gangi inn í Evrópusambandið, nema samningur liggi fyrir. Þá fyrst veit ég að minnsta kosti um mína afstöðu. Ég mun aldrei samþykkja, að við semjum af okkur fiskimiðin eða aðrar náttúruauðlindir okkar. Ég þekki engan Evrópusinna, sem vill ganga í samtökin, „hvað sem það kostar“ eins og þó hefur verið haldið fram af fágætu ofstæki um einstaka menn í okkar hópi.
Ég hvet alla, sem áhrif geta haft, að stuðla að samningum milli þjóðar okkar og Evrópusambandsins. Þeir hljóta svo, að verða bornir undir þjóðaratvæði. Þannig metur þjóðin í heild, hvort nýjungin sé betri en það sem við búum við, og niðurstöðunni hljótum við öll að lúta. (FRBL 16.7.2010)
Grein 2: Evrópuherinn ósýnilegi
Morgunblaðið (Mbl) hefur stundað það undanfarið ár að gera hugsanlega aðild okkar að ESB tortryggilega. Blaðið hæðist að því, þegar talað er um að taka „upplýsta“ ákvörðun í þessu máli. Upplýst ákvörðun felst í því að taka aðildarsamninginn, lið fyrir lið, og útskýra fyrir þjóðinni hvað hann myndi þýða fyrir líf okkar, atvinnu, menningu, alþjóðleg samskipti, peningamál og margt fleira. Að lokinni slíkri kynningu vilja menn að þjóðin tjái vilja sinn í almennri atkvæðagreiðslu. Þetta er, held ég, sannleikurinn um upplýsta ákvörðun. Leiðarahöfundur Mbl hæðist að þeim sem svona hugsa og segist vera með svörin á reiðum höndum. Við hin þurfum ekki að lesa eða hugsa. Við eigum að treysta honum og þeim sem skrifa í hans anda. Hugsanlega er hin upplýsta umræða svo hættuleg af því að þá er ekki hægt fyrir Mbl að slá fram hverju sem er.
Leiðari Mbl 20. júlí sl. ber yfirskriftina „Myrkvuð umræða.“ Undirfyrirsögn er „Hinir „upplýstu“ gera hvað þeir geta til að kasta ryki í augu annarra.“ Miðað við málflutning leiðarans er þetta furðuleg fyrirsögn. Verið er að gera því skóna, að ESB-aðild hafi herskyldu í för með sér og tekið undir áhyggjur ungra bænda af því. Síðan eru kallaðir til vitnis þeir próf. Haraldur Ólafsson og Tryggvi Hjaltason öryggisfræðingur, sem báðir hafa nýlega skrifað greinar í Mbl. Haraldur skrifar um horfur á skyldu ESB-landa til hervæðingar. Tryggvi víkur m.a. að aukinni samvinnu Evrópuþjóða í varnamálum, sem gæti leitt til sameiginlegs hers. Höfundur leiðarans telur þetta styðja hugmyndirnar um að aðild að ESB leiði til herskyldu.
Þarna er því miður mjög óupplýst umræða á ferð. Í nýlegri, ítarlegri skýrslu utanríkisráðherra til Alþingis um utanríkis- og alþjóðamál, skýrslu sem byggir á þekkingu vönduðustu sérfræðinga ráðuneytis hans, er bent á að með Lissabonsáttmálanum skapist ekki grundvöllur fyrir sameiginlegum her ESB. Til að skýra nánar ákvæði sáttmálans, sem snúa að sameiginlegum vörnum sambandsins, fékk Írland samþykkta yfirlýsingu, sem kveður á um að hverju ríki sé í sjálfsvald sett hvernig framlagi til sameiginlegra varna sé hagað og að aðildarríki eru ekki skuldbundin til að taka þátt í hernaðarlegum aðgerðum á vegum bandalagsins.
Hins vegar hefur ESB yfir að ráða hraðsveitum, skipuðum hermönnum aðildarríkja, sem vilja leggja þeim lið. Hlutverk þeirra er að stilla til friðar á óróasvæðum og þær hafa sinnt friðargæslu. Þeir stjórnmálamenn eru til, sem vilja auka þetta samstarf, en sameiginlegur her ESB er afar fjarlægt markmið.
Það hefur alla tíð legið skýrt fyrir, að ESB-aðild Íslands hefur engar hernaðarskyldur í för með sér, ekki frekar en vera okkar í NATO síðan 1949. Gangi Ísland til aðildar að ESB, ræður það því sjálft, svo sem hingað til, hvort það hefur her eða ekki. Því skal svo ekki gleymt, að aðeins sjö af 27 ríkjum í ESB hafa herskyldu.
Allt þetta ætti leiðarahöfundinum að vera kunnugt. Ef hann kynnir sér ekki þessi mál er hann vart fær um að vera í ábyrgðarstöðu á ritstjórn dagblaðs. Af því leiðir svo áleitna spurningu um sannleiksást, og sé hún ekki á hreinu, hverjir eru þá í „myrkvaðri umræðu“?
Lesendur Mbl hljóta að undrast, að leiðarahöfundur blaðsins skuli kominn í lið með þeim, sem hafa uppi hræðsluáróður um hervæðingu Íslands, taki það þátt í samstarfi vestrænna lýðræðisríkja. Hvorki Sjálfstæðisflokkurinn né Mbl hafa um áratuga skeið látið slíkar ranghugmyndir og bábiljur hagga sér. Af hverju er sú stefna nú skyndilega breytt?
Eitt að lokum. Forystumenn Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks leiddu okkur eins og blindingja út í blekkingavef einkavæðingar bankanna. Þeir hafa, ásamt forseta okkar, hafið víkinga fjármálanna til skýjanna. Allur sá skollaleikur hefur leitt hörmungar yfir þjóðina. Nú vilja sömu flokkar ráða fyrir okkur í ESB-málinu. Er nokkur furða þótt þeir séu allmargir sem vilja fá að taka bindið frá augunum og skoða sjálfir í upplýstri umræðu, hvaða kostir standa okkur til boða. Orð hinna stóðust ekki. Er það hvatning til að fylgja þeim nú?
(Birt í MBL, 28.7.2010)
Grein 3: Á tilgangurinn að helga meðalið?
Í grein, sem birtist í Morgunblaðinu 28. júlí vakti ég athygli á því, að leiðarahöfundur blaðsins er kominn í lið með þeim, sem hafa uppi hræðsluáróður um hervæðingu Íslands, taki það þátt í samstarfi vestrænna lýðræðisríkja. Hvorki Sjálfstæðisflokkurinn né Mbl hafa um áratuga skeið látið slíkar ranghugmyndir og bábiljur hagga sér. Og ég spurði: Af hverju er sú stefna nú skyndilega breytt? Við því hafa engin svör borist.
Í blaðinu sama dag er svo hinn vinstri græni Jón Bjarnason skyndilega orðinn leiðtogi, sem Mbl vill að allir taki mark á. Stækkunarstjóri ESB mun hafa sagt á blaðamannafundi í Brüssel, að Íslendingar myndu ekki fá neinar varanlegar undanþágur frá sjávarútvegsstefnu sambandsins. Þetta er orsök þess, að nú vill nefndur Jón hætta öllum viðræðum. Hvorugt kemur á óvart. Jón hefur aldrei viljað viðræður. Við vissum hitt einnig fyrir um undanþágurnar. Hins vegar eru ýmis fordæmi fyrir því, að ESB breytir stefnu sinni til samræmis við mikilvæga hagsmuni ríkja, sem sækja um aðild. Þetta kom til dæmis fram þegar Svíar, Finnar og Norðmenn sömdu um sérstaka skilgreiningu á heimskautalandbúnaði. Gera má ráð fyrir að í viðræðum Íslands og ESB verði leitast við að búa til viðlíka tilhögun, sem tryggir Íslendingum áfram forræði í raun á fiskimiðunum og helgast m.a. af því, að efnahagslögsaga okkar er ekki í tengslum við nein hafsvæði ESB, fiskistofnar okkar eru flestir staðbundnir og erlendar þjóðir hafa hér enga veiðireynslu. Ég nefni einnig, að í 349. grein Lissabonsáttmálans er tekið fram, að Azoreyingar, Kanaríeyingar og önnur fjarlæg eyjasamfélög hafa sinn landbúnað og sjávarútveg alveg fyrir sig með miklum stuðningi frá ESB.
Hvaðeina, sem fer inn í aðildarsamning þjóðar við ESB, er borið undir atkvæði þjóðanna allra, sem að sambandinu standa. Þegar það hefur hlotið samþykki þeirra, þá er það endanleg staðfesting.
Ég lít á ESB-aðild sem hugsanlegt tækifæri fyrir okkur Íslendinga, og þannig skoðað eru aðildarviðræður mér áskorun. Því vil ég láta reyna til þrautar á það, hvort við getum náð framangreindum samningsmarkmiðum. Það væri mikill ágóði fyrir okkar hag og skiptir höfuðmáli í allri þessari umræðu. Að þessari lausn þurfa þeir að stefna, sem vilja vinna „Íslandi allt“ eins og aldamótakynslóðin gamla orðaði það svo vel. En mér virðist Mbl og leiðarahöfundur þess ekki í þeim hópi. Þar á bæ eru menn ekki málsvarar hagsmuna Íslands. Ég sé ekki betur en þeir gefi sér allar niðurstöður fyrir fram og séu að reyna að slá ryki í augu almennings, um leið og þeir grafa undan samningsgrundvelli okkar á erlendri grund með því að efla sundrungu hér heima.
Þeir verða nú æ fleiri, sem undrast ritstjórnarstefnu Mbl, sem einkennist af einelti við þá menn, sem eru á öndverðum meiði við það. Persónulegt hnútukast er þar snöggt um sterkari þáttur en málefnaleg umræða. Í raun er alveg yfirgengilegt, hverju þar er dembt yfir marga hina mætustu menn. Ef andstæðingar Evrópusambandsaðildar halda, að þetta þjóni þeirra hagsmunum til lengdar, þá fara þeir villur vegar.
Mér finnst það einnig furðulegt, að Jón Bjarnason, þ.e. hinn pólitíski málstaður hans, skuli sleginn til riddara í Morgunblaðinu. Það er nú reyndar aftur orðið flokksblað og því ekki eins trúverðugt í málflutningi. Sennilega er fátt, sem sýnir betur kjarnann í málflutningi blaðsins í Evrópuumræðunni en hið ömurleg máltæki, sem svo oft var heimfært upp á rannsóknarrétt miðalda: „Tilgangurinn helgar meðalið.“
Vegna þess að Mbl eða leiðarahöfundur þess og þeir pennar, sem honum fylgja, eru ekki reiðubúnir að leita hinna hagkvæmustu lausna eru þeir ekki málsvarar hagsmuna Íslands. Ef ég sé rétt, eru þeir ekki að vinna fyrir neytendur, almenning í landinu, heldur fáeina útvalda, fjármagnseigendurna, sem nú kosta blaðið, þ.e. útgerðarauðvaldið og hagsmuni þess. Stóru kvótaeigendurnir óttast um sinn hag. Mbl. ver þá sem dæmin sanna, en ég tek einnig eftir því, að hugtakið „veiðileyfagjald“ finnst ekki lengur á síðum Mbl, þótt það hafi raunar fæðst þar. Hvernig skyldi standa á því?
Hin óvænta samstaða Mbl með Jóni Bjarnasyni og herstöðvaandstæðingum fer ekki vel í mig. Að mér læðist setning úr Píslarsögunni, af álíka hugsun og þeirri, sem ég nefndi um rannsóknarréttinn: „Á þeim degi urðu þeir Heródes og Pílatus vinir, en áður var fjandskapur með þeim.“ (Lúk. 23, 12). Sá dagur hefur aldrei verið talinn bera neitt göfugt í sér, en tilgangurinn virðist hafa helgað meðalið. (MBL, 5.8. 2010)
Hver er þín skoðun?