Umræðan um hugsanlega aðild okkar Íslendinga að ESB er lífleg um þessar mundir. Hún hefur kallað á skoðun heimilda um þau málefni, sem hæst ber í rökræðunni. Ég sagði hér nýlega frá því, að mér hefði fundist bera dálítið á milli þess, sem fram kom í „Tengsl Íslands og Evrópusambandsins”, skýrslu Evrópunefndarinnar frá 2007, og málflutningi sumra nefndarmanna undanfarna mánuði. Önnur heimild barst mér nýlega og vakti svipaðar hugrenningar.
Björn Bjarnason skrifaði þetta á „Evrópuvaktina” 28. júní sl.:
„Aðild Íslands að ESB þýðir, að Íslendingar afsala sér forræði á sjávarauðlindinni og gera atlögu að eigin landbúnaði. Fleiri náttúruauðlindir eru í húfi.” Hann og fleiri hafa hamast á þessum hræðsluáróðri í greinum sínum þar og víðar.
Við sem aðhyllumst samningaleiðina, höfum undrast skrif þeirra og aðeins hefur verið ýjað að því, að þeir hafi gerst málsvarar sérhagsmuna.
Svo vel vill til, að Björn Bjarnason hefur ekki ætíð talað svona, jafnvel mótmælt skrifum Morgunblaðsins í þessa veru. Það gerði hann í grein 10. mars 1992. Síðan hefur það eitt breyst í sjávarútvegsstefnu ESB, þá EB, að hún hefur heldur færst nær stefnu okkar.
Umrædd grein Björns er ritdómur hans um bókina „Hin sameiginlega sjávarútvegsstefna Evrópubandalagsins” eftir Ketil Sigurjónsson, útg. 1991, og er byggð á lokaritgerð hans fyrir embættispróf í lögfræði. Björn skrifar m.a.: „Þegar rætt er um Ísland og Evrópubandalagið (EB) er því gjarnan slegið fram, að umræður um aðild að EB muni óhjákvæmilega stranda á sjávarútvegsstefnu Evrópubandalagsins. Hún sé þess eðlis, að við Íslendingar getum aldrei sætt okkur við hana. Má segja, að þetta sé orðið að viðtekinni skoðun hér og með því að halda henni á lofti sé talið auðvelt að slá vopnin úr höndum þeirra, sem mæla með umræðum um aðild Íslands að bandalaginu, svo að ekki sé minnst á þá, sem gerðust svo djarfir að hvetja til slíkrar aðildar. Til að staðfesta réttmæti þessara fullyrðinga nægir að vitna til Reykjavíkur-bréfs Morgunblaðsins, sem birtist 8. mars sl., en þar segir meðal annars: „Þeir Íslendingar, sem kunna að telja tímabært að taka upp viðræður um beina aðild að EB vegna afstöðu annarra Norðurlandaþjóða verða að svara því, hvernig þeir ætla að komast í kringum sjávarútvegsstefnu Evrópubandalagsins, sem er eins andstæð hagsmunum okkar Íslendinga og hugsast getur.”"
Þarna er talað eins og Nei-mennirnir gera í dag, en svo er það Björn Bjarnason, sem segir:
„Ef marka má niðurstöður rannsókna innan Háskóla Íslands er sjávarútvegsstefna EB ekki eins andstæð íslenskum hagsmunum og margir hafa ætlað. Þeir, sem vilja kynnast þessari stefnu EB og átta sig á því, hvernig framkvæmd hennar hefur verið háttað, geta auðveldlega glöggvað sig á því í þessu riti, sem eðli málsins samkvæmt er ritað frá lögfræðilegum sjónarhóli.
Sjávarútvegsstefna EB byggist að sjálfsögðu á Rómarsáttmálanum, stjórnarskrá bandalagsins, eins og aðrir sameiginlegir réttargjörningar bandalagsþjóðanna. Sjávarútvegsstefnan er hins vegar ekki njörvuð niður með sama hætti og aðrar mikilvægar og stefnumarkandi ákvarðanir um atvinnuvegi bandalagsþjóðanna. Á það ekki síst rætur að rekja til þess, að upphaflega voru það meginlandsþjóðir Evrópu, sem stofnuðu EB, og þær voru ekkert sérstaklega með hugann við sjávarútveg. Þetta breyttist þegar áhugi vaknaði í Danmörku og Bretlandi á aðild að EB og til undirbúnings henni var hafist handa við að móta hina sameiginlegu sjávarútvegsstefnu á árinu 1970. Varð stefnan ekki til í þeirri mynd, sem við þekkjum hana, fyrr en 1983.”
Björn bendir enn fremur á, að undir lok bókar sinnar lítur Ketill Sigurjónsson á sjávarútvegsstefnu EB frá sjónarhóli Íslendings og veltir því fyrir sér, hvernig staðan væri, ef Ísland ætti aðild að EB. Ketill nefnir þar t.d., að fiskveiðistjórnun hafi tekist betur á Íslandsmiðum en innan EB-lögsögunnar. Innan EB sé nú forgangsverkefni að bæta eftirlit með fiskveiðum og auka hagkvæmni í útgerð. Loks fengi Ísland verulega fjárstyrki til eftirlits á Íslandsmiðum og væntanlega einnig til að byggja upp atvinnuvegi samkvæmt byggðastefnu EB.
Að lokum segir Björn: „Ástæða er til að minna á þá staðreynd, að við útfærslu landhelginnar hafa Íslendingar ætíð byggt á vísindalegum rökum og skírskotun til alþjóðaréttar. Að baki stefnumörkunar á þeim vettvangi lá fræðilegt álit til styrktar hinum pólitísku ákvörðunum. Sé ætlunin að hefja frekari viðræður við EB-ríki um íslenska sjávarútvegshagsmuni verður málstaður Íslands að byggjast á fræðilegum grunni og víðtækri þekkingu á EB-rétti og framkvæmd hans. Hann klykkir svo út með því að segja: „Í ritgerð Ketils Sigurjónssonar er að finna svör við því, hvernig Íslendingar kynnu að geta gætt mikilvægustu hagsmuna sinna í aðildarviðræðum við Evrópubandalagið.”
Ég er svo innilega sammála Birni, í þessum ritdómi hans. En jafnframt undrast ég mjög hans eigin orð í dag, þau sem ég vitnaði til hér að upphafi: „Aðild Íslands að ESB þýðir, að Íslendingar afsala sér forræði á sjávarauðlindinni og gera atlögu að eigin landbúnaði. Fleiri náttúruauðlindir eru í húfi.” Og ég spyr enn: Af hverju má ekki reyna samninga?
31.08.2010 klukkan 14:25
Eftirfarandi athugsasemdir ritaði ég upphaflega með það í huga að þær væru nothæfar sem grein í sama formi og sú sem séra Þórir skrifar. Vildi ég hafa fyrirsögn hennar „Kýrnar helgu – Um hefðir í umræðum um ESB“. En hafi ég aðgang að því að skrifa grein á vefsíðu þessari, þá veit ég ekki hvernig ég á að nota hann. Því kem ég henni á framfæri í formi athugasemda við grein Þóris. Vefstjóri má vita það, að honum er guðvelkomið það sem hér á eftir fylgir að sérstakri grein með ofangreindri fyrirsögn, eða setja hana fram á einhvern annan hátt en nú er gert. Sama gildir um stjóra annarra vefja.
Hinn 28. ágúst ritaði séra Þórir Stephensen aðra grein sína um „þeirra eigin orð”. Greinin er gott dæmi um þá tilhögun, sem hefðbundin virðist í ESB-umræðu nú. Ég er sammála efni hennar og hef engar athugasemdir við það. Hins vegar vil ég vekja athygli á því sem séra Þórir segir ekki, og þar með ákveðinni eyðu í þeirri umræðu sem fram fer um – vonandi væntanlega – aðild að ESB. Að mínu áliti verða Evrópusinnar fyrr eða síðar að taka afstöðu til þess hvort láta skuli þá eyðu ófyllta. Að fylla upp í hana kann að hafa galla, en spurningin er hvort kostir þess vegi gallana upp.
Við Íslendingar undrumst þá sem virða heilagar kýr, jafnvel þó að okkur þyki auðvitað vænt um blessaðar skepnurnar eins og öðrum. En þar köstum við steinum úr glerhúsi, því að við höfum líka okkar „heilögu kýr”. Sem dæmi má nefna Hæstarétt, og einnig Háskólann, og Alþingi. Fram á síðari ár hefði einnig mátt nefna forsetaembættið í þessu sambandi, og svo kann einhverjum að þykja enn. Þegar þessir aðilar bregðast – eins og þeir hafa vissulega gert – þá hefur verið föst venja innan íslenzka lýðveldisins að tala ekki um það. Þess í stað er gripið til staðlaðra frasa um forsjárfólk samfélagsins, öryggisventla þess og vitmiðstöðvar, „hið háa Alþingi”, „hinn virðulega Hæstarétt”, og „æðstu mentastofnun þjóðarinnar”.
Allir vita að fyrir um 20 árum var fest í sessi sú tilhögun fiskveiða við Ísland, að hópur fólks hrifsaði til sín einkarétt til að stunda þá atvinnu. Hann tók í sínar hendur stjórnarskrárvarin mannréttindi almennings, og hefur síðan selt eða leigt þeim sama almenningi hlutdeild í þeim gegn fjárgreiðslum í vasa meðlima sinna. „Hinn virðulegi Hæstiréttur” dæmdi þetta kerfi stjórnskipulega ólögmætt 1998, vegna þess, að því er virðist, að þáverandi ríkislögmanni láðist að hafa samband við stjórnarráðið áður en dómurinn var kveðinn upp. En úr því bætti rétturinn nokkru síðar undir miklum og augljósum þrýstingi frá Davíð Oddssyni, Halldór Ásgrímssyni og útgerðarmönnum þeirra. Þrátt fyrir mörg tækifæri til að hverfa frá þessari löglausu tilhögun hefur það ekki verið gert, og nýjustu fregnir herma að þrátt fyrir loforð núverandi ríkisstjórnar verði ekki gerð breyting á henni heldur nú, nema að nafni til. Að alþjóðlegum mannréttindalögum á íslenzka ríkið enn óuppgerð mál við sína eigin ríkisborgara, sem það hefur látið „hinn viðulega Hæstarétt” dæma til refsingar fyrir að ætlast til að stjórnskipunarlög séu virt á Íslandi. Enginn stjórnmálamaður hefur sinnt máli þeirra, þó að fáeinir hafi reynt að slá sig til riddara með innantómum orðum í þá átt. „Æðsta menntastofnun þjóðarinnar” heldur uppi „fræðastarfi”, kostuðu af LÍÚ, til að finna upp rök fyrir kerfinu og reyna að búa því til lagalegar undirstöður.
Þetta er níðþung byrði, sem íslenzkur sjávarútvegur stynur þungan undir. Í umræðum um sjávarútvegsmál og ESB er ekki á hana minnzt, og ekki heldur á áhrif hennar hvað snertir afstöðu LÍÚ, Moggans og Sjálfstæðisflokksins til ESB og ESB-aðildarviðræðna. Ástæður þess eru nokkrar og sumar afar athyglisverðar, en ég nefni aðeins eina: Tillitssemi við heilagar kýr. Hvenær sem er er hægt að taka upp umræðu um tilurð fiskveiðistjórnkerfis LÍÚ, lögmæti þess að landslögum og alþjóðalögum, áhrif þess og afleiðingar, og ástæður þess að réttar- og menningarríki virða yfirleitt reglur, sem gera slík kerfi óhugsandi. Slík umræða er vissulega tengd ESB-umræðu í heild sinni, því að margir Evrópusinnar – ég er væntanlega ekki einn um það – telja aðild að ESB ekki sízt nauðsynlega í viðleitni til að tryggja heilbrigða og heiðarlega stjórnarhætti á Íslandi. Ef menn vildu væri hægt að varpa fram þeirri spurningu – e.t.v. með einhverjum fallegri orðum en ég nota – hvort hagsmunasamtök þessi vilji, af ótta við að þau geti síður látið stjórnmálamenn sína fara með landslýð að vild sinni eftirleiðis, meina þeim sama landslýð að njóta efnahagslegra, menningarlegra og lagalegra kosta ESB-aðildar.
LÍÚ og hjálparkokkar þess – þar á meðal Mogginn, sem haldið er uppi með fé fengnu gegnum fiskveiðistjórnkerfið, velja sér atriði til að óskapast yfir, sem vafalaust er hægt að ná samningum um að því marki sem almennar reglur ESB sjá ekki raunverulegum íslenzkum hagsmunum vel borgið. Alltaf verður hægt að grafa upp eitthvað af því tagi. Slíkt er ekkert annað en fyrirsláttur. Aftur á móti má það augljóst vera að alþjóðlegt samstarf yfirleitt, og ekki sízt náið samstarf á fjölmörgum sviðum við réttarríki Evrópu innan ESB, er til þess fallið að takmarka möguleika íslenzkra sérhagsmunahópa, sem lengi hafa stjórnað þessu landi gegnum hina formlegu ráðamenn, til að fara fram að vilja sínum. Þetta er hægt að segja upphátt, með þessum orðum eða öðrum, ef maður vill. Það hafa fáir þó kosið að gera.
Séra Þórir segist undrast viðsnúning Björns Bjarnasonar í afstöðu hans til aðildar að ESB og hina fáránlegu upptalningu hans á þeim voða sem oss yrði búinn ef til aðildar kæmi. Þar fylgir séra Þórir þeirri umræðuhefð sem tíðkast hefur gagnvart hinum heilögu kúm samfélags okkar. Nýlunda er þó að taka einstaka pólitíkusa inn í þann hóp. Séra Þórir hlýtur að átta sig á því, að afstaða Björns er einfaldlega flokkspólitísk, og er ekkert undrunarefni sem slík. Í séntilmennsku sinni lætur hann samt eins og einhver efnisleg endurskoðun af hálfu Björns liggi að baki skoðanaskiptum hans. Auðvitað verður að gera ráð fyrir að Björn viti eins vel nú og hann vissi áður, að ESB-aðild mun verða landi og þjóð til heilla. En það eru aðrir hagsmunir í húfi, sem standa honum því miður nær. Það verður fyrst að sjá þeim borgið, og aðeins að því loknu verður kominn tími fyrir Björn Bjarnason að skipta aftur um skoðun.
Sjálfstæðisflokkurinn er sá stjórnmálaflokkur sem framar öllum öðrum bjó í hag fyrir hrunið. Þó að það hafi skekið samfélagið um hríð hefur það samt nánast engu breytt, að því þó undanskildu að allt í einu er orðið unnt að leitast við að taka upp alvarlega ESB-umræðu á Íslandi. Fram að því gilti sama afstaða og flokkurinn reynir nú að hverfa aftur til – að um svoleiðis lagað eigi menn ekki að tala. Orðaglamur Björns felur í sér viðleitni til að halda þeirri umræðu, sem þó getur farið fram, á sem lægstu plani. Það er ekki svo vitlaus strategía fyrir þá sem vilja halda í Ísland sérhagsmunaklíkanna. Þeir hafa nefnilega hingað til getað treyst á að aðrir muni, af virðingu sinni við kýrnar helgu, ekki minnast á hinar raunverulegu ástæður þess að fyrir landi okkar er komið eins og raun ber vitni – siðferðilega, lagalega og efnahagslega.
31.08.2010 klukkan 22:51
Vefstjórn góður, censor eða hver það nú er sem les athugasemdir yfir áður en þær eru birtar:
Snimmendis í pistli mínum, sendum í eftirmiðdag (31.8.) getur torskilda setningu. Hún átti að vera þannig:
“Vefstjóri má vita það, að honum er guðvelkomið að gera það sem hér á eftir fylgir að sérstakri grein með ofangreindri fyrirsögn …”
Þessu bið ég þig redda, takk, ef þú hagar svo málum að inngangsmálsliðurinn verður birtur.
Í annan stað langar mig að geta þess, að ritsmíð þessi felur í sér tilraun af minni hálfu. Henni er ætlað að leiða í ljós hvort svona nokkuð megi yfirhöfuðið rita á síðu Evrópu.is. Ef svo er ekki er ég fær um að geta mér til um ástæður þess, en átta mig betur á hvers konar samtök Evrópusamtökin eru og hvernig forsvarsfólk síðunnar vill haga baráttu Evrópusinna.
Ef þið viljið ekki birta svona skrif mun ég að líkindum klessa textanum inn á einhverja bloggsíðu og láta þess getið að evrópa.is birti ekki svona nokkuð (nema þú biðjir mig um að gera það ekki).
Þetta sendi ég inn á athugasemdadálkinn í þeirri nýfengnu vitneskju að það birtist þar ekki sjálfkrafa, og treysti því auðvitað að svo muni ekki verða.
Svo nefni ég að mér finnst til lýta að athugasemdir birtast án greinarskilalínu eða inndráttar í upphafi nýs málsliðar. Þetta er enn verra fyrir þá sök að hægrijöfnun vantar, og því skynja menn ekki greinaskil ef síðasta lína endar seint.
Ég á og annað erindi, sem hér skal komið á framfæri, enda sé ég ekki að boðið sé upp á samskipti við yður með öðrum hætti en gegnum þennan athugasemdadálk.
Þér hefur sjálfsagt dottið sjálf/um /ri í hug, eins og mörgum sem ég hef rætt við, hið ágæta og afar viðeigandi kvæði Steins Steinarr, “Samræmt göngulag fornt”. Það gæti jafnvel verið einkennis- eða baráttusöngur ekki bara eins ónafngreinds stjórnmálaflokks sem menn kannast við, heldur tveggja. Úr því mætti taka par línur hér og þar og nota í viðræðum og skrifum um Evrópuandstæðinga, t.d. línurnar:
Álútir skulu menn ganga! Og hoknir í hnjánum!
Og horfa með stilling og festu á íslenzka jörð!
En kvæðið í heild er svona:
Í því margskonar harki og umróti, er yfir stendur,
varð uppvíst því miður ei fátt um vorn þjóðræknisskort.
Sá menningararfur, sem oss var til varðveizlu sendur,
er ekki hvað sízt hið þjóðlega göngulag vort.
Það tengdi oss saman sem heild í hugsun og verki
og hafði að engu hvern nýjan og framandi sið.
Það var stolt vort og dyggð, það var aðals og einkennis merki
ónafngreinds stjórnmálaflokks, sem menn kannast við.
En Guð sé oss næstur. Það gerist margt hér á landi.
Nú ganga menn uppréttir, jafnvel um hábjartan dag.
Skal dotta í geðlausri deyfð, sem á sama oss standi?
Skal draga í svaðið hið íslenzka göngulag?
Nei, aldrei skal takast þeim ættjarðarlausu bjánum,
að eyða þeim siðferðismætti, sem hér stendur vörð.
Álútir skulu menn ganga! Og hoknir í hnjánum!
Og horfa með stilling og festu á íslenzka jörð!
Það er skylda hvers leiðandi manns á verði að vaka
til verndar, ef þjóðlegt einkenni í háska er statt.
Ef Alþingi lætur nú mál þetta til sín taka,
má telja, að til gagns hafi það verið saman kvatt.
Hugsanlegt er að ég geti nýtt sambönd mín til að fá kvæðið tónsett af til þess færum mönnum.
Kveðja,
Lúðvík Kaaber.
31.10.2010 klukkan 22:10
Gaman að sjá að einhver man eftir ritgerðinni frá því hér í Den.
Já - ritdómur Björns var bara jákvæður og hann virtist mjög opinn fyrir að athuga með ESB-aðild.
Sjálfur er ég reyndar - kannski eins og Björn - ekki alveg jafn hallur undir ESB eins og var fyrir 20 árum. Aðallega af því mér sýnist ESB stefna í talsverð vandræði. Eru að verða sífellt háðari innfluttri orku og gengur illa að láta frjálsa fólksflutninga verða sjálfsagðan hlut í þróun bandalagsins. M.ö.o. þá eru uppi ákveðin merki um að það gangi ekki vel að koma á raunverulegum sameiginlegum vinnumarkaði, en það er í reynd forsenda þess að evran virki sem skyldi. Engu að síður er ég enn að vona að ESB komist yfir þennan erfiða hjalla og að bandalagið sýni að það virki sem skyldi. Við sjáum til. Dollarinn virðist vera að falla hratt og næstu misserin verða spennandi. Óvissan er mikil.