15.11.2010
Höfundur: Össur Skarphéðinsson
Flokkar: Almennar greinar um ESB, Stjórnmál
Íslendingar fengu á dögunum góðan gest í Íslandsvininum Michel Rocard, fyrrverandi forsætisráðherra Frakklands og sérlegum fulltrúa Frakklandsforseta í málefnum heimskautasvæða. Frakkar hafa áttað sig á þeim tækifærum og ógnum sem fylgja bráðnun íshellunnar á norðursheimskautinu og innan Evrópusambandsins eru þeir meðal forysturíkja um stefnumótun um norðurslóðir. Skilaboð Rocard til okkar Íslendinga voru skýr: Aðild að Evrópusambandinu mun styrkja hagsmuni Íslands á norðurslóðum. Ísland getur í krafti landfræðilegrar legu, reynslu og sérþekkingar orðið leiðandi innan ESB í norðurslóðamálum.
Norðurslóðir eru kjarnamál
Ísland er eina ríkið í heiminum sem í heild sinni er staðsett á norðurslóðum. Þess vegna mun þróunin þar á næstu árum og áratugum hafa bein áhrif á afkomu okkar Íslendinga. Það er einungis spurning um tíma hvenær sumarsiglingar hefjast yfir norðurpólinn en þær stytta vegalengdina milli heimsálfa um þúsundir mílna. Bráðnun íssins mun líka leiða til sóknar í að nýta náttúruauðlindir á norðurslóðum, hvort sem horft er til olíu, gass eða sjávarauðlinda. Þessar auðlindir munu verða nýttar – spurningin er einungis af hverjum og með hvaða hætti. Norðurslóðir eru því hagsmunamál fyrir mörg ríki. Fyrir fáar þjóðir geta þær þó haft jafnmikla þýðingu og fyrir okkur Íslendinga. Verði til að mynda olíuslys á norðurslóðum ógnar það okkur, ekki síst í ljósi fimbulkulda norðursins sem veldur miklu hægara niðurbroti olíu en annars staðar. Íslendingar þurfa líka sterka stöðu til að geta spornað gegn mögulegri rányrkju sjávarauðlinda á norðurslóðum. Ekki má heldur gleyma að spili Íslendingar rétt úr sínum kortum getur þjónusta við norðurslóðasiglingar og sanngjörn hlutdeild í sjálfbærri nýtingu auðlinda haft jákvæð efnahagsleg áhrif á Íslandi og skapað fjölda starfa til framtíðar.
Stórveldin stíga dans
Í Norðurskautsráðinu, sem Ísland er stofnaðili að, eigum við samstarf við stórveldin tvö, Bandaríkin og Rússland, auk Kanada og Norðurlandanna, um sameiginlega hagsmuni á norðurslóðum. Auk þess hefur Kína sýnt mikinn áhuga enda sjá Kínverjar siglingaleiðina yfir norðurpólinn sem meginflutningaæð á útflutningsvörum til Evrópu og Bandaríkjanna. Út frá sjónarhóli öryggismála fer vægi norðurslóða hratt vaxandi, ekki síst með tilliti til björgunar á sjó og umhverfisöryggis. Í ljósi hinna miklu hagsmuna sem eru í húfi benti Michel Rocard á að þrátt fyrir farsælt samstarf á vettvangi Norðurskautsráðsins kenndi mannkynssagan að stórveldin myndu ráða mestu um framtíð norðurslóða. „Stórveldin virða aðeins risa“ sagði Rocard og því kunni að verða erfitt fyrir lítið ríki eins og Ísland að hafa áhrif á eigin örlög.
ESB-aðild styrkir Ísland
Hvernig tryggjum við þá hagsmuni Íslands á norðurslóðum? Grundvallaratriði er að eiga áfram sem nánasta samvinnu við önnur ríki, hvort sem er innan Norðurskautsráðsins eða á öðrum þeim vettvangi þar sem fjallað er um málefni norðurslóða. Ísland má aldrei verða eitt á báti og einangrað, það er grunnur íslenskrar utanríkisstefnu og einn helsti lærdómur hrunsins. En í alþjóðlegri samvinnu er hins vegar ekki sjálfsagt að hlustað sé á sjónarmið smærri ríkja. Þess vegna er ég sammála Michel Rocard um að aðild Íslands að Evrópusambandinu myndi verulega styrkja stöðu Íslands í umfjöllun um norðurslóðir. Varðandi norðurslóðir myndi aðild augljóslega þjóna okkar hagsmunum. Það er jákvætt að stefnumið ESB eins og þau birtast í yfirlýsingum framkvæmdastjórnarinnar frá árinu 2008 og í nýlegum skýrsludrögum fyrir utanríkismálanefnd Evrópuþingsins eru um margt samhljóma áherslumálum Íslands. Með aðild og ábyrgu framlagi til stefnumótunar gæti Ísland haft allt Evrópusambandið á bak við sig í málaflokknum.
Norðmenn óttast ekki ESB
Því hefur verið haldið á lofti að Evrópusambandið sé einungis áhugasamt um aðild Íslands vegna þess að það vilji komast í auðlindir Íslands, og norðurslóða. Þetta er tilbrigði við fullyrðinguna um að Ísland sé í umsátri Evrópusambandsins. Umsáturskenningin er staðleysa. Staðreyndin er sú að Evrópusambandið og aðildarríki þess vita að þróun mála í þessum heimshluta mun snerta hagsmuni þeirra. Þess vegna vilja þau hafa áhrif til að tryggja jafnvægi á milli sjálfbærrar nýtingar auðlinda og verndunar umhverfis, og koma í veg fyrir ofveiði, rányrkju eða kapphlaup í anda kalda stríðsins yfirráð. Norðmenn óttast ekki áhuga ESB á málefnum norðurslóða og engum dettur í hug að auðlindir Noregs séu í hættu. Þvert á móti er það hagsmunamat norskra stjórnvalda að afar jákvætt sé ef ESB geti t.d. stutt við rannsóknir og vöktun á viðkvæmu umhverfi svæðisins, og beitt pólitísku afli til að setja skýrari alþjóðlegar reglur um öryggi og mengunarvarnir vegna siglinga á heimskautasvæðum. Íslendingar þurfa ekki síst á því að halda. Norðmenn, sem hafa svipaða hagsmuni og Íslendingar á norðurslóðum, líta á ESB sem bandamann í mörgum lykilmálum í norðurslóðastefnu sinni. Við Íslendingar eigum að gera slíkt hið sama.
Höfundur er utanríkisráðherra Íslands.
MBL, 15.11.2010
14.11.2010
Höfundur: Össur Skarphéðinsson
Flokkar: Almennar greinar um ESB
Við erum gæfusöm þjóð í gjöfulu landi. Á hverjum degi gefur Ísland okkur hreint vatn, græna orku, ferskan fisk og landbúnaðarafurðir í hæsta gæðaflokki. Auðlindir til lands og sjávar héldu lífinu í okkur gegnum aldirnar. Á tuttugustu öldinni lærðum við að nýta þær á sjálfbæran hátt og byggðum upp þróttmikið atvinnulíf. Skynsamleg og sjálfbær nýting auðlinda lands og sjávar, auk mannauðsins sem býr í okkur sjálfum, er lykillinn að framtíð Íslands.
Efasemdarmenn í Evrópumálunum hafa fullyrt að aðild að Evrópusambandinu fæli í sér afsal auðlinda, og að forræði yfir eigin auðlindum myndi færast til Brussel. Ekkert er fjarri sanni. Af hverju fullyrði ég það? Í fyrsta lagi eru lög Evrópusambandsins einkar skýr þegar kemur að auðlindum. Þar segir að eignarhald á t.d. vatns- og orkuauðlindum séu að fullu á forræði aðildarríkjanna. Þetta var undirstrikað í skriflegri yfirlýsingu sem Ísland lagði fram við upphaf samningaviðræðnanna í júlí sl. Þar segir orðrétt: “ESB getur ekki undir neinum kringumstæðum ákvarðað eignarhald á þessum auðlindum eða nýtingu þeirra umfram það sem er kveðið á um í umhverfisverndarreglum á hverjum tíma.” Þetta er óumdeilanleg staðreynd og allt tal um afsal orku- eða vatnsauðlinda því orðin tóm.
Í öðru lagi þarf einungis að líta til reynslu annarra ríkja sem gengið hafa í ESB. Misstu Finnar yfirráðin yfir sinni miklu náttúruauðlind, skógunum? Nei. Misstu Bretar eða Hollendingar yfirráð yfir olíuauðlindum sínum í Norðursjó? Nei. Hefur ESB sölsað undir sig jarðvarmaauðlindir Ítala, Ungverja og Þjóðverja? Enn er svarið nei. Af þessu tilefni er ekki úr vegi að rifja upp orð græningjans og Evrópuþingmannsins Evu Joly, sem sagði afdráttarlaust að reglur Evrópusambandsins tryggðu Íslendingum auðlindir sínar.
Staðreyndin er sú að það er vitaskuld ekki markmið Evrópusambandsins að sölsa undir sig auðlindir Íslands, eða aðildarríkja sinna, og koma íbúum þeirra á vonarvöl. Evrópusamvinnan grundvallast á sameiginlegum hagsmunum, en ekki því að hinir sterku hafi hina veiku undir í baráttu um auðlindir. Kenningin um að Ísland sé í umsátri Evrópusambandsins á ekki við rök að styðjast, og gildir einu hversu oft hún er endurtekin.
Ísland hefur meiri sérstöðu í sjávarútvegi en nokkur Evrópuþjóð. Hún felst meðal annars í afar þungu efnahagslegu mikilvægi greinarinnar fyrir Ísland, og þeirri staðreynd að efnahagslögsaga okkar liggur ekki að lögsögu neins af ríkjum Evrópusambandsins. Á grundvelli sérstöðunnar mun samningasveit okkar leggja höfuðáherslu á að hagsmunir Íslendinga sem sjávarútvegsþjóðar verði í gadda slegnir í aðildarviðræðunum. Efalítið verða samningarnir um sjó erfiðastir. Menn ættu þá ekki að gleyma, að af Íslands hálfu fer saman traustur faglegur undirbúningur og festa þjóðar sem hefur gríðarmikla reynslu af erfiðum fiskveiðisamningum.
Gleymum því heldur ekki að Evrópusambandið hefur í fyrri stækkunarlotum sýnt vilja í verki til að koma til móts við sérstöðu nýrra aðildarríkja. Sambandið hefur nálgast þau með því sem Stefán Fule stækkunarstjóri lýsti fyrir skömmu í Fréttablaðinu sem “opnum huga og jákvæðni að lausnum?
” Í því samhengi er rétt að minna sérstaklega á þau orð stækkunarstjórans af sama tilefni, að Evrópusambandið myndi “
?taka tillit til sérstöðu Íslands og væntinga”.
FRBL, 13.11.2010
11.11.2010
Höfundur: Anna Pála Sverrisdóttir
Flokkar: Almennar greinar um ESB
Nei, það verður enginn Evrópuher með herskyldu fyrir börnin okkar. Þegar og ef Íslendingar ákveða að ganga alla leið inn í Evrópusambandið verður herskylda ekki áhyggjuefni.
Auðvitað er mjög þægilegt fyrir andstæðinga Evrópusamvinnunnar að halda fram herskyldurökum. Íslendinga skiptir almennt miklu að Ísland sé herlaust ríki. Vopnleysið er hluti af sjálfsmynd okkar svo við erum viðkvæm fyrir hugmyndum um breytingu þar á.
Á opnum umræðufundi í október, þar sem fjallað var um ESB og friðar-/hernaðarmál, var frábært að þurfa ekki að eyða púðri í að rökræða herskyldubullið.
Evrópuvakt Samfylkingarinnar stóð fyrir fundinum en til hans mætti fjöldi fólks úr mismunandi áttum. Ég hefði búist við að eyða mestum hluta umræðutímans í að ræða til dæmis hvernig leiðtogaráð ESB útskýrði á síðasta ári að Lissabon-sáttmálinn (uppfærsla á stofnsáttmálum ESB) mælir ekki fyrir um stofnun Evrópuhers. Þetta var gert í lagalega bindandi yfirlýsingu frá 19. júní 2009. Í henni kemur fram á svona sjö mismunandi vegu hvernig það getur ekki orðið, en meðal annars með þessum orðum: „[S]ameiginleg öryggis- og varnarstefna ESB … hefur ekki áhrif á öryggis- og varnarstefnu hvers aðildarríkis … eða skyldur neins aðildarríkis.”
Skýrara getur það varla orðið. Öll aðildarríki ESB hafa að auki neitunarvald þegar kemur að utanríkismálum. Mörg standa utan NATO.
Ég er þeirrar einlægu skoðunar að samvinna Evrópuríkja undir merkjum Evrópusambandsins, stuðli að friði. Sambandið var beinlínis stofnað í þeim tilgangi að stilla til friðar í stríðshrjáðri álfu og sú tilraun hefur heppnast.
Þetta þýðir augljóslega minni hernaðarvæðingu og færri hermenn innan ESB, svo sem á landamærum ríkja. Sameiginlega utanríkisstefnan byggir á lýðræði og mannréttindum. Sambandið tekur þannig þátt í friðargæsluverkefnum um heiminn, aðallega borgaralegum og auðvitað samkvæmt forskrift SÞ.
Á fyrrgreindum fundi um ESB og friðarmál náðum við að ræða örlítið þau málefni sem þarfnast alvöru umræðu. Til dæmis um eðli friðargæsluaðgerða sambandsins. Höldum því áfram.
Ég vil að Ísland taki beinan þátt í umræðu um hvernig ESB beitir sér í þágu friðar utan landamæra aðildarríkjanna. Ekki síður finnst mér verkefnið Friður í Evrópu vera verkefni sem við Íslendingar berum ábyrgð á eins og aðrir Evrópubúar.
FRBL, 10.11.2010
10.11.2010
Höfundur: Ólafur Stephensen
Flokkar: Almennar greinar um ESB
Í skýrslu um aðildarviðræður Íslands og Evrópusambandsins, sem kynnt var í gær, kemur fátt á óvart. Ísland uppfyllir öðrum ríkjum betur pólitísk og efnahagsleg skilyrði fyrir aðild að sambandinu. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins telur hins vegar að Ísland þurfi að laga margt í regluverki sínu og stjórnsýslu, áður en það geti orðið aðildarríki sambandsins.
Framkvæmdastjórnin tekur fram að sumu hafi þegar verið kippt í liðinn. Til dæmis hafi nú reglum um skipan dómara verið breytt og tekið fyrir geðþóttaákvarðanir ráðherra í þeim efnum. Þannig hafi sjálfstæði dómsvaldsins verið betur tryggt.
Margt af því, sem breyta þarf í íslenzkri stjórnsýslu eigi Ísland að ganga í Evrópusambandið, þarf að breytast hvort sem er. Sumt er nauðsynlegt vegna skuldbindinga sem við höfum tekið á okkur vegna EES-samningsins en hafa ekki komizt í framkvæmd. Ýmislegt snýr að atriðum sem voru gagnrýnd í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Fyrir þá, sem eru ósammála niðurstöðum nefndarinnar um veikleika stjórnsýslunnar og telja að íslenzk stjórnsýsla beri af í evrópskum samanburði, er sú aðlögun vafalaust þungbær. En flestir aðrir ættu að fagna því að stjórnsýsluhættir hér verði lagaðir að því sem gerist í nágrannalöndunum, jafnvel þótt þeir séu andsnúnir aðild að ESB.
Sumir láta eins og Evrópusambandið ætli ekkert að semja við Ísland, heldur bara krefjast þess að Ísland lagi sig einhliða að öllum reglum ESB, Þetta verður þó ekki ráðið af grein Stefans Füle, stækkunarstjóra sambandsins, hér í blaðinu í gær. Hann skrifar þar: „Okkur ber skylda til að vinna með opnum hug og jákvæðni að lausnum sem báðir aðilar hafa ávinning af. Í samningaviðræðunum framundan munum við taka tillit til sérstöðu Íslands og væntinga og standa um leið vörð um grundvallarreglur Evrópusambandsins.”
Hinar eiginlegu samningaviðræður við ESB hefjast ekki fyrr en um mitt ár 2011. Fram að því mun fara fram svokölluð rýnivinna, þar sem farið verður rækilega yfir muninn á íslenzkri löggjöf og löggjöf ESB. Að því ferli loknu setur Ísland fram samningskröfur sínar og þá hefjast hinar raunverulegu samningaviðræður.
Fram að þeim tíma er í raun alveg þarflaust að komast í geðshræringu yfir hinu eða þessu, sem íslenzk stjórnvöld eða framkvæmdastjórn Evrópusambandsins setja fram í samskiptum sín á milli, en þess hefur gætt dálítið að undanförnu að orðalag í gömlum plöggum á netinu veldur uppnámi. Einkum og sér í lagi andstæðingar ESB-aðildar Íslands virðast velja vondan tíma til að fara á taugum, því að það er satt að segja ekki tímabært fyrr en hinar eiginlegu samningaviðræður hefjast og samningskröfur Íslands liggja fyrir.
Fram að því þarf að fara fram rækileg upplýsingamiðlun og umræða, jafnt um galla sem kosti Evrópusambandsins og hvað Ísland geti grætt eða tapað á aðild. Eins og Stefan Füle segir er æskilegt að það ferli byggist á „staðreyndum og tölum fremur en ótta og goðsögnum”.
Leiðari FRBL, 9.11.2010
09.11.2010
Höfundur: Össur Skarphéðinsson
Flokkar: Almennar greinar um ESB
Það er óhætt að segja, að engir samningar Íslendinga hafa verið undirbúnir með eins opnum, lýðræðislegum og gagnsæjum hætti og viðræðurnar sem nú eru hafnar um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þó Íslendingar hafi í reynd í gegnum EES-samninginn haft eins konar aukaaðild að sambandinu síðustu fimmtán árin, er umsókn um fulla aðild stórt skref fyrir marga. Besta nálgunin fyrir alla, jafnt stjórnvöld sem almenning, er að hafa allar upplýsingar uppi á borðinu. Það er leiðin, sem við höfum valið í utanríkisráðuneytinu.
Upplýst ákvörðun
Við höfum kostað kapps um að hafa eins víðtækt samráð og hægt er á öllum undirbúningsstigum. Það gildir jafnt um almenning, Alþingi, stofnanir, sveitarfélög, hagsmunasamtök og forystu stjórnmálaflokka. Það sama mun gilda um sjálfar samningaviðræðurnar, sem ég hóf formlega fyrir Íslands hönd í júlí síðastliðnum. Alls staðar verður aðgengi almennings að upplýsingum eins mikið og kostur er, og sem mest og víðtækast samráð viðhaft. Umsókn um aðild að ESB er verkefni allrar þjóðarinnar. Þegar menn taka að lokum ákvörðun hver fyrir sig í þjóðaratkvæðagreiðslunni þarf hver um sig að geta gert upp hug sinn á upplýstum forsendum – staðreyndum málsins.
Víðtæk upplýsingagjöf
Ein stærsta lotan í undirbúningnum til þessa var að svara 2.500 spurningum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um hagi Íslands. Það var grunnur að mikilvægri – og góðri skýrslu hennar um Ísland sem birt var á fyrri hluta þessa árs. Við ákváðum að birta allar spurningarnar á heimasíðu utanríkisráðuneytisins. Samstundis og svörin voru til reiðu, samtals 2.600 blaðsíður auk fylgiskjala upp á 8.700 blaðsíður, voru þau einnig birt á sama stað.
Fundafrásagnir aðalsamninganefndarinnar, og samningahópanna tíu, eru sömuleiðis birtar opinberlega á vef ráðuneytisins. Þar munum við líka birta greinargerðir samningahópanna, sem unnar eru til að undirbúa svokallaða rýnifundi með Evrópusambandinu sem hefjast í nóvember. Þar er borin saman löggjöf sambandsins og okkar, og skilgreint hvað þarf um að semja. Sama mun gilda um margvíslegar sérfræði- úttektir sem verða unnar til undirbúnings samningaferlinu sem og samningaafstöðu Íslands þegar hún hefur verið afhent. Að sýna gagnsæi í verki er eitt okkar lykilverkefna í samningaviðræðunum. Þær snúast um hagsmuni Íslands og Íslendingar eiga rétt á því að fá upplýsingar og fylgjast með.
Þú getur tekið þátt!
Þessar upplýsingar, og allt um ferlið sjálft, geta allir Íslendingar skoðað á heimasíðu ráðuneytisins um viðræðuferlið, esb.utn.is. Þar er aðildarferlið sjálft útskýrt nákvæmlega. Við munum jafnframt setja á fót gagnvirka vefsíðu, sem verður opnuð innan tíðar. Í gegnum hana munu allir geta komið á framfæri ábendingum, gagnrýni, viðhorfum, – eða spurningum. Við stefnum að því að gegnum vefsíðuna geti Íslendingar haft reglulega samræðu við sérfræðinga sem vinna að málinu, aðalsamningamanninn, eða ráðherrann sjálfan, þegar tilefni kvikna. Með þessu móti ætlum við að veita öllum Íslendingum, sem áhuga hafa, beina hlutdeild í umsóknarferlinu og brjóta með því blað í sögu stækkunarviðræðna Evrópusambandsins hvað varðar gagnsæi og þátttöku almennings.
Sátt og samráð
Víðtækt samráð var haft um skipan aðalsamningamanns Íslands, Stefáns Hauks Jóhannessonar sendiherra og um hann ríkir breið samstaða. Í aðalsamninganefndina sjálfa, sem skipuð er 18 manns, var fólk valið út frá faglegum verðleikum og samningareynslu. Þar endurspeglast viðhorf landsbyggðar og þéttbýlis. Fullkomið jafnræði er með körlum og konum, og sérfræðiþekking úr háskólasamfélaginu er á bæði borð. Ríflega 200 manns koma að samningaferlinu í gegnum starf sitt í þeim tíu samningahópum sem fjalla um einstök málefnasvið. Við skipan allra var þess vandlega gætt að hafa náið samráð við hagsmunasamtök og alls staðar leitað að okkar bestu sérfræðingum. Valið var sérstaklega vandað við forystufólkið í mikilvægustu hópunum. Aldrei var spurt, hvort viðkomandi væri með eða á móti aðild, heldur réð úrslitum hvort viðkomandi væri faglega framúrskarandi.
Mikið í húfi
Evrópusambandsaðildin snýst um stöðugleika, fullveldi og öryggi okkar Íslendinga. Verkefnið er að útrýma atvinnuleysi með því að skapa trausta umgjörð fyrir fjölbreytt atvinnulíf, treysta fullveldi Íslands með því að sitja við sama borð og aðrir, og tryggja öryggi Íslands og framtíð barna okkar með því að ganga stolt til aukinnar Evrópusamvinnu.
Ég mun gera mitt til þess að tryggja að öll gögn og staðreyndir máls séu ávallt til staðar til þess að Íslendingar geti kynnt sér kosti og galla og tekið upplýsta ákvörðun í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Birt í DV, 8.11. 2010
