Það er óhætt að segja, að engir samningar Íslendinga hafa verið undirbúnir með eins opnum, lýðræðislegum og gagnsæjum hætti og viðræðurnar sem nú eru hafnar um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þó Íslendingar hafi í reynd í gegnum EES-samninginn haft eins konar aukaaðild að sambandinu síðustu fimmtán árin, er umsókn um fulla aðild stórt skref fyrir marga. Besta nálgunin fyrir alla, jafnt stjórnvöld sem almenning, er að hafa allar upplýsingar uppi á borðinu. Það er leiðin, sem við höfum valið í utanríkisráðuneytinu.

Upplýst ákvörðun

Við höfum kostað kapps um að hafa eins víðtækt samráð og hægt er á öllum undirbúningsstigum. Það gildir jafnt um almenning, Alþingi, stofnanir, sveitarfélög, hagsmunasamtök og forystu stjórnmálaflokka. Það sama mun gilda um sjálfar samningaviðræðurnar, sem ég hóf formlega fyrir Íslands hönd í júlí síðastliðnum. Alls staðar verður aðgengi almennings að upplýsingum eins mikið og kostur er, og sem mest og víðtækast samráð viðhaft. Umsókn um aðild að ESB er verkefni allrar þjóðarinnar. Þegar menn taka að lokum ákvörðun hver fyrir sig í þjóðaratkvæðagreiðslunni þarf hver um sig að geta gert upp hug sinn á upplýstum forsendum – staðreyndum málsins.

Víðtæk upplýsingagjöf

Ein stærsta lotan í undirbúningnum til þessa var að svara 2.500 spurningum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um hagi Íslands. Það var grunnur að mikilvægri – og góðri skýrslu hennar um Ísland sem birt var á fyrri hluta þessa árs. Við ákváðum að birta allar spurningarnar á heimasíðu utanríkisráðuneytisins. Samstundis og svörin voru til reiðu, samtals 2.600 blaðsíður auk fylgiskjala upp á 8.700 blaðsíður, voru þau einnig birt á sama stað.

Fundafrásagnir aðalsamninganefndarinnar, og samningahópanna tíu, eru sömuleiðis birtar opinberlega á vef ráðuneytisins. Þar munum við líka birta greinargerðir samningahópanna, sem unnar eru til að undirbúa svokallaða rýnifundi með Evrópusambandinu sem hefjast í nóvember. Þar er borin saman löggjöf sambandsins og okkar, og skilgreint hvað þarf um að semja. Sama mun gilda um margvíslegar sérfræði- úttektir sem verða unnar til undirbúnings samningaferlinu sem og samningaafstöðu Íslands þegar hún hefur verið afhent. Að sýna gagnsæi í verki er eitt okkar lykilverkefna í samningaviðræðunum. Þær snúast um hagsmuni Íslands og Íslendingar eiga rétt á því að fá upplýsingar og fylgjast með.

Þú getur tekið þátt!

Þessar upplýsingar, og allt um ferlið sjálft, geta allir Íslendingar skoðað á heimasíðu ráðuneytisins um viðræðuferlið, esb.utn.is. Þar er aðildarferlið sjálft útskýrt nákvæmlega. Við munum jafnframt setja á fót gagnvirka vefsíðu, sem verður opnuð innan tíðar. Í gegnum hana munu allir geta komið á framfæri ábendingum, gagnrýni, viðhorfum, – eða spurningum. Við stefnum að því að gegnum vefsíðuna geti Íslendingar haft reglulega samræðu við sérfræðinga sem vinna að málinu, aðalsamningamanninn, eða ráðherrann sjálfan, þegar tilefni kvikna. Með þessu móti ætlum við að veita öllum Íslendingum, sem áhuga hafa, beina hlutdeild í umsóknarferlinu og brjóta með því blað í sögu stækkunarviðræðna Evrópusambandsins hvað varðar gagnsæi og þátttöku almennings.

Sátt og samráð

Víðtækt samráð var haft um skipan aðalsamningamanns Íslands, Stefáns Hauks Jóhannessonar sendiherra og um hann ríkir breið samstaða. Í aðalsamninganefndina sjálfa, sem skipuð er 18 manns, var fólk valið út frá faglegum verðleikum og samningareynslu. Þar endurspeglast viðhorf landsbyggðar og þéttbýlis. Fullkomið jafnræði er með körlum og konum, og sérfræðiþekking úr háskólasamfélaginu er á bæði borð. Ríflega 200 manns koma að samningaferlinu í gegnum starf sitt í þeim tíu samningahópum sem fjalla um einstök málefnasvið. Við skipan allra var þess vandlega gætt að hafa náið samráð við hagsmunasamtök og alls staðar leitað að okkar bestu sérfræðingum. Valið var sérstaklega vandað við forystufólkið í mikilvægustu hópunum. Aldrei var spurt, hvort viðkomandi væri með eða á móti aðild, heldur réð úrslitum hvort viðkomandi væri faglega framúrskarandi.

Mikið í húfi

Evrópusambandsaðildin snýst um stöðugleika, fullveldi og öryggi okkar Íslendinga. Verkefnið er að útrýma atvinnuleysi með því að skapa trausta umgjörð fyrir fjölbreytt atvinnulíf, treysta fullveldi Íslands með því að sitja við sama borð og aðrir, og tryggja öryggi Íslands og framtíð barna okkar með því að ganga stolt til aukinnar Evrópusamvinnu.

Ég mun gera mitt til þess að tryggja að öll gögn og staðreyndir máls séu ávallt til staðar til þess að Íslendingar geti kynnt sér kosti og galla og tekið upplýsta ákvörðun í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Birt í DV, 8.11. 2010

Aðild smáríkja eins og Íslands að Evrópusambandinu virðist leiða til verulegrar aukningar á erlendum fjárfestingum hjá þeim. Þegar umsvif fyrirtækja í þeim eru skoðuð kemur líka í ljós að fjárfestingar þeirra margfölduðust í öðrum ríkjum á fjórum fyrstu árunum eftir aðild, mest í löndum Evrópusambandsins. Þannig virðist full þátttaka í samstarfi Evrópuþjóðanna á sviði efnahags- og viðskiptamála skapa fyrirtækjum nýtt svigrúm til að vaxa og fjölga störfum. Þetta kemur í ljós þegar menn skoða opinberar tölur um fjárfestingar sem tengjast fimm smáríkjum sem gengu í Evrópusambandið árið 2004.

Jákvæð Evrópuskref

Staðreyndin er sú, að í hvert skipti sem Ísland hefur stigið skref í átt að nánari samruna við Evrópu, þá hafa erlendar fjárfestingar stóraukist á Íslandi. Um leið hafa orðið til ný störf. Það gerðist með aðildinni að EFTA á sínum tíma. Það gerðist aftur þegar við urðum hluti af EES-samningnum. Það mun endurtaka sig enn einu sinni þegar við göngum í Evrópusambandið. Það getum við lært af reynslu Maltverja, Kýpverja, Slóvena, Slóvaka og Eistlendinga. Hugsanlega gerist það einnig, þegar kemur að því að Íslendingar taka upp evruna.

Þvert á það sem haldið er fram af Heimssýn og þeim „innmúruðu og innvígðu” á Evrópuvaktin.is (sem formaður utanríkismálanefndar kallar „hægriöfgamennina”) þá er sú aukning sem varð í erlendum fjárfestingum hér á landi í kjölfar EES-samningsins rök með því - en ekki gegn - að hvert skref til nánari samvinnu við Evrópu eykur traustið á Íslandi. Það leiðir til meiri fjárfestinga hér á landi. Það eykur svigrúm fyrirtækja til að vaxa og það skapar ný störf. Þurfum við ekki á nýjum störfum að halda? Jú, - svo sannarlega.

Mýsnar sem ég vil veiða

Ísland skortir störf. Þurfum við að vera hrædd við erlendar fjárfestingar? Síður en svo. En óttinn við útlönd og erlendar fjárfestingar virðist því miður vera aflvakinn á bak við andstöðu margra við Evrópusambandið. Ég hallast hins vegar að gömlu mottói kínverska leiðtogans Deng Xiaoping, sem var arkitektinn að kínverska efnahagsundrinu. En hann sagði gjarnan: Mér er sama hvernig kötturinn er á litinn, bara ef hann veiðir mýs.

Þær mýs, sem ég vil veiða með erlendum fjárfestingum, eru ný störf á Íslandi. Við núverandi aðstæður, þar sem liggur fyrir að við þurfum að skapa 30-35 þúsund ný störf á næstu tíu árum til að útrýma atvinnuleysi, þá höfum við einfaldlega ekki efni á að kasta Evrópuleiðinni óskoðaðri. Hún mun hugsanlega leiða til þess að erlendar fjárfestingar á Íslandi stóraukist, og skapi vel launuð, ný störf í samræmi við það.

Aðild getur því falið í sér, ef rétt er spilað, ný tækifæri fyrir börnin okkar, sem eru að vaxa úr grasi og koma út á erfiðan vinnumarkað, þar sem eftirspurn eftir vinnuafli þeirra er því miður minni en framboð. Atvinnuleysið ógnar fjölda fjölskyldna á Íslandi. Það ógnar hamingju landsmanna. Það ógnar samfélagsmynstrinu. Um leið ógnar það framtíð Íslands. Ég vil ekki missa blóma kynslóðanna til útlanda, því það rýrir í senn mannauðinn heima, og dregur úr samkeppnisfærni okkar sem þjóðar. Ég vil ekki að Ísland verði annars flokks þjóð.

Evrópuleiðin skapar störf. Hún er aðferð til að halda unga fólkinu á Íslandi. Það viljum við öll - ekki satt?

Hver er valkostur Heimssýnar?

Það er fullkomlega lögmæt afstaða að hafna Evrópuleiðinni. Menn verða þá að gera það á grundvelli raka. Við, sem fylgjum Evrópuleiðinni, eigum þá kröfu á hina, sem hafna henni, að þeir sýni fram á betri leið út úr vandræðum Íslands. Þeir verða að sýna að þeir hafi betri aðferðir til að útrýma atvinnuleysi á Íslandi.

Hver er valkostur Heimssýnar? Það hefur enginn maður heyrt af honum.

Hann er ekki til.

FRBL, 5. nóvember 2010

Flestir Íslendingar eru, líkt og utanríkisráðherrann, komnir af smábændum og sjómönnum. Sveitin og sjórinn eru rík í eðli okkar allra. Margir af minni kynslóð hafa verið á sjó, eða unnið í fiski. Þannig var ég sjómaður á ungum aldri á Vestfjörðum á sama tíma og sá eldri af ritstjórum DV og við slörkuðum saman í landlegum. Ég ólst
líka að hálfu leyti upp innan um virðulegar og gáfaðar verðlaunakýr á Mýrunum. Allir, sem hafa sjóinn og sveitina í blóðinu, vilja hag starfsstéttanna sem þeim tengjast sem bestan. Efasemdir sumra um Evrópusambandið tengjast því. Þeir heyra sönginn úr Mogganum sem náttangt og daglangt klifar ranglega á því að fiskimiðin verði tekin af okkur, og bændastéttinni verði hent fyrir björg ef þjóðin samþykkir aðildarsamning.Hvoru tveggja er rangt, og byggt á misskilningi.

Áhersla sambandsins á líffræðilegan fjölbreytileika og upprunaleg erfðamengi styðja
kröfur okkar um sérstakt svigrúm vegna einangraðra húsdýrastofha frá landnámi. Við
höfum líka mikla sérstöðu vegna fábreyttrar framleiðslu, sem stjórnast af óblíðri
veðráttu.

Aðild að Evrópusambandinu gæti skapað sóknarfæri inn á markaði Evrópu, ekki síst
fyrir útsjónarsama bændur. Í Evrópu er sívaxandi áhersla á afurðir sem standast æ
þyngri kröfur um umhverfisgæði og heilnæmi. Um hágæði og hollustu stenst okkur
enginn snúning. Reynslan af grænmetinu sýnir líka, að Íslendingar munu alltaf
binda mikla tryggð við afurðir íslenskra bænda.

(Mynd: DV)

Nú hafa nokkrir þingmenn innblásnir af lýðræðisást lagt fram þingsályktunartillögu að samhliða kjöri til stjórnlagaþings skuli einnig greitt atkvæði um hvort haldið skuli áfram viðræðum við Evrópusambandið. 

Þetta er auðvitað stórsnjöll tillaga enda slær hún tvær flugur í einu höggi. Í fyrsta lagi kemur þetta í veg fyrir að við fáum að vita hvað hægt er að fá út úr viðræðum við þetta ferlega fyrirbæri sem ESB er og í seinna lagi þá sparar þetta þingmönnunum það ómak að leggja fram aftur tillögu sína að draga eigi umsóknina til baka. Af einhverjum ástæðum voru þeir hálf-hræddir að hún myndi ekki vera samþykkt á Alþingi.

Í anda þessarar lýðræðisástar eiga þessir þingmenn auðvitað að víkka út þessa þjóðaratkvæðishugmynd og taka fleiri kosningar inn í pakkann. Til dæmis væri þjóðráð að kjósa hvort viðhalda eigi núverandi kvótakerfi í sjávarútvegi. Einnig mætti kjósa um hvort hækka eigi skatta eða lækka þá. Svo mætti taka inn þjóðlendumálin og kjósa um þau um allt land. Í einstökum kjördæmum mætti til dæmis kjósa um opnun áfengisverslunar eða hvort sameina eigi fleiri sveitarfélög. Kópavogsbúar og Reykvíkingar gætu hæglega kosið um hugmynd borgarstjórans að sameina þessi tvö sveitarfélög. Álftesingar gætu tekið afstöðu til sameiningar við Hafnarfjörð, Garðabæ eða Reykjavík. Þetta er nefnilega gullið tækifæri til að láta hið fullkomna lýðræði verða að veruleika.

Þessari áskorun er hér með komið á framfæri við þessa sjö mjög svo verðugu fulltrúa okkar á Alþingi. Allt í nafni þess að þjóðin fái nú örugglega ekki að kynna sér hugsanlegan samning við Evrópusambandið og að kjósa um slíkan samning.”

FRBL, 21.10 2010