Það var vel mætt í auditorium í Tæknigarði í hádeginu, 30. apríl. Umræðuefnið var: Sjávarútvegsstsefna ESB – hvað með fiskinn í sjónum? Munu vondir útlendingar taka hann frá okkur, ef við göngum í Evrópusambandið?

Fundurinn var haldinn á vegum Alþjóðamálastofnunar háskólans og Rannsóknarseturs um smáríki. Ólafur Harðarson, prófessor, stýrði fundi, en framsögumenn voru Friðrik Arngrímsson frá LÍÚ, og Bjarni Þór Harðarson, hagfræðingur Samtaka iðnaðarins. Loks áttu fulltrúar flokkanna að tala máli sinna flokka, þar sem þeir sátu fyrir svörum.

Hvað kom út úr þessum fundi? Stóra spurningin sem var ósvarað var þessi: Eiga sérhagsmunaklíkur að hafa sjálfdæmi um það, hvort Íslendingar kjósi að ganga í Evrópusambandið eða ekki?  Er það víst, að almannahagsmunir fari saman við þröngt hagsmunamat atvinnurekenda (eða öllu heldur lítils hluta þeirra í þessu máli)? Þeir sem hafa heyrt framkvæmdastjóra LÍÚ fara með ræðuna sína gegn Evrópusambandsaðild kunna hana orðið utanbókar. Rullan er svona:

Íslendingar munu glata yfirráðum yfir auðlindinni; Brüssel mun ráða fiskveiðistefnunni og úthluta kvóta; Íslendingar, fáir og smáir, munu engu ráða í eigin málum. Það er engin trygging fyrir því, að Íslendingar verði ekki beittir meirihlutavaldi, sem geti þýtt að útgerðin færist í hendur útlendinga; og arðurinn með þeim úr landi. Það er alveg sama, hversu oft þessi hræðsluáróður íslenskra kvótaeigenda hefur verið leiðréttur – það er eins og að skvetta vatni á gæs. Hræðsluáróðurinn er endurtekinn í síbylju, sérstaklega á landsbyggðinni. Fólk er farið að trúa fleiprinu. Þar með er vitiborin umræða kæfð í fæðingunni.

Hverjum í hag?

Rómverjar hinir fornu spurðu gjarnan: Qui bono? Hverjum í hag? – þegar þeir lögðu mat á málflutning manna í senatinu. Sambærilegt húsráð hjá Ameríkönum er: Follow the money. Það er vert að hafa þetta í huga, þegar áróður útgerðarmanna er gegnumlýstur. Lítum á eftirfarandi:

Skv. lögum er fiskveiðiauðlindin sameign þjóðarinnar. Til að taka af tvímæli um það tókst 80-daga stjórninni að binda þetta ákvæði í stjórnarskrá. Íslensk stjórnvöld hafa því ekki heimild til að semja frá sér eignarréttinn á auðlindum þjóðarinnar, þar með talið fiskimiðunum. Þetta breytir ekki því, að ríkið úthlutar veiðiheimildum til útgerðarmanna, án endurgjalds. Fámennur hópur útgerðarmanna fékk á sínum tíma þau forréttindi að fá einkarétt á nýtingu auðlindarinnar, fyrir ekkert. Þessu til viðbótar fengu útgerðarmenn rétt til að selja eða leigja veiðiheimildirnar, sem þeir eiga ekki, - án þess að eigandinn fái nokkuð í sinn hlut.

Þessi úthlutun gjafakvóta, í skjóli pólitísks valds, er siðlaus stjórnsýsla. Þessar aðfarir eru skýrt brot á grundvallarreglum stjórnskipunar Íslands, sem kveða á um  jafnræði fyrir lögum og atvinnufrelsi. Vera má, að réttlæta megi þetta stjórnkerfi til skamms tíma, í nafni neyðarréttar, nefnilega til þess að forða útrýmingu fiskistofna. Nú hefur reynslan hins vegar leitt í ljós, að hið yfirlýsta markmið um uppbyggingu fiskistofna, með því að takmarka sóknina, hefur mistekist. Hugsanlegar forsendur neyðarréttar gilda því ekki lengur. Tímabundinn neyðarréttur getur ekki til frambúðar vikið frá grundvallarreglum stjórnskipunar ríkisins. Það er valdníðsla.

Hvernig hafa íslenskir útgerðarmenn farið með þau forréttindi, sem þeim voru gefin af flokkum sínum, Sjálfstæðis- og Framsóknarflokknum? Yfirlýst markmið kvótakerfisins var hagræðing. Kvótakerfi með framsali átti að þýða færri skip til að sækja úthlutaðan afla. M.ö.o.. það átti að lækka tilkostnað og auka hagnað. Yfirlýstur tilgangur var m.ö.o. tvíþættur: Verndun fiskistofna og aukin arðsemi.

Hver er árangurinn?

Hver er árangurinn? Veiðiheimildirnar hafa að sönnu sífellt færst á færri hendur. Tiltölulega fá og stór útgerðarfyrirtæki ráða nú yfir kvótanum. Þessi fyrirtæki hafa veðsett óveiddan fisk í sjó hjá bankakerfinu, (þ.e. þrotabúum gömlu bankanna) fyrir lánum til að kaupa aðra út úr greininni. Þannig hefur orðið mikið fjárstreymi út úr greininni. Fyrir því má færa rök að þarna sé að finna uppruna pappírsauðsins, sem síðan var nýttur í fjárhættuspilinu í útlöndum og að lokum kom Íslandi á hausinn. Hversu mikið af veiðiheimildum á Íslandsmiðum er þar með komið í hendur erlendra banka? Eru þetta ekki sömu mennirnir, sem vara þjóðina við því að vondir menn í útlöndum muni stela kvótanum, ef við göngum í ESB?

 Sum þessara útgerðarfélaga hafa nú þegar meiri hluta tekna sinna af umsvifum í útlöndum. Það eru þessir sömu kvótaeigendur sem reka LÍÚ og kosta áróðurinn um að veiðiheimildirnar og hagnaðurinn muni færast í hendur útlendinga, ef Ísland gengur í ESB. Það eru þessi sömu kvótaeigendur, sem með kvótabraski sínu  hafa sökkt sjávarútvegsfyrirtækjunum upp fyrir haus í skuldir. Skuldir þeirra nema nú allt að aflaverðmæti þriggja ára.  

Hrun krónunnar – sem þessir menn þykjast vilja standa vörð um – hefur hækkað skuldirnar upp úr öllu valdi. Sjávarútvegurinn undir þeirra stjórn er sokkinn í skuldir. Þótt gengishrun krónunnar bæti samkeppnisstöðuna  á erlendum mörkuðum, hækkar það skuldirnar um leið. Eina leiðin, úr því sem komið er, til þess að aflétta erlendum skuldum af sjávarútvegsfyrirtækjunum er sennilega sú að ganga í Evrópusambandið. Þar með yrði sjávarútveginum, eins og öðrum atvinnuvegum, leyft að afla hlutafjár gegnum erlenda fjárfestingu. Sjávarútvegurinn sæti þá við sama borð og aðrar atvinnugreinar. Þrátt fyrir erlenda hlutafjáreign hafa íslensk stjórnvöld ótal ráð sem duga til að tryggja, að arðurinn af útgerð og vinnslu héldist í landinu.  

Það er kominn tími til, að almenningur á Íslandi fari að sjá í gegnum hræðsluáróður kvótaeigendanna í LÍÚ. Það er augljóst mál, að kvótahafarnir óttast það helst að missa forréttindi sín, ef gengið verður í ESB. Það er að vísu á misskilningi byggt, að ESB aðild breyti nokkru um fiskveiðistjórnun á Íslandi og framkvæmd hennar. Embættismenn í Brüssel hafa ekkert með það að gera. Við þurfum sjálf, í nafni almannahagsmuna, að afnema þessi forréttindi, einfaldlega af því að þau eru hvort tveggja, löglaus og siðlaus.Nú reynir á vinstri-stjórnina, hvort hún rís undir nafni: Ætlar hún að standa við stóru orðin og skila þjóðinni aftur arði af eign sinni – sjávarauðlindinni?

Almannahagur gegn sérhagsmunum.

Svo þurfum við að átta okkur á því, að hagsmunir sjómanna og fiskverkafólks í landi fara ekki saman við hagsmuni kvótahafanna.  Fjöldinn allur af þeim, sem áður voru sjálfstæðir atvinnurekendur í íslenskum sjávaraútvegi, eru nú orðnir að leiguliðum forréttindaaðalsins. Það þarf að leysa þá úr fjötrum og fá þeim aftur stjórnarskrárvarið atvinnufrelsi. Lénsveldið leið undir lok í Evrópu með frönsku byltingunni. Þurfum við nýja byltingu til þess að afnema það í íslenskum sjávarútvegi?

Innganga í ESB mundi þýða, að aftur yrði hagkvæmt að fullvinna sjávarafurðir á Íslandi. Ástæðan er sú, að fullunnar afurðir yrðu tollfrjálsar (sem þær ekki eru nú). Þetta mundi skapa atvinnu, sem ekki veitir af eftir hrun. Þetta eru augljós dæmi um það að hagsmunir sjómanna og fiskverkafólks fara ekki saman með hagsmunum kvótahafanna.

Þegar þetta bætist við þá staðreynd, að hræðsluáróður LÍÚ er mestan part staðleysustafir frá upphafi til enda, standa vonir til, að almenningur í landinu muni láta almannahag ráða afstöðu sinni í þessu máli, fremur en að láta blekkjast af hræðsluáróðri forréttindaliðsins. Hverjir eru þá hagsmunir almennings í þessu máli? Hrunið hefur kennt okkur það the hard way: Stöðugt gengi, traustur gjaldmiðill, lágir vextir, afnám verðtryggingar og lægra verð á lífsnauðsynjum. Aðild Íslands að Evrópusambandinu snýst um lífskjör almennings í framtíðinni.

(Höfundur var formaður Alþýðuflokksins, sem beitti sér fyrir 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna um þjóðareign á sjávarauðlindinni)

ÍSLAND stendur á krossgötum. Landið er í erfiðri kreppu og fjölmargar fjölskyldur og fyrirtæki eiga um sárt að binda. Öllum, sem hafa horft á húsnæðislánin sín stórhækka, er ljóst af beiskri reynslu að íslenska krónan dugar þeim ekki. Heimilin eru föst í skuldafjötri og borga svimandi upphæðir í vaxtaálag vegna krónunnar. Fyrirtækin nota fæturna til að greiða atkvæði gegn henni, og boða flutning úr landi um þessar mundir. Trúin á krónuna er í lágmarki og gildir einu hvort litið er heim eða utan. Við þurfum nýjan gjaldmiðil. 

Stjórnmálaflokkar verða því að segja þjóðinni fyrir kosningar hvaða leið þeir vilja fara í gjaldmiðilsmálum. Þeir geta ekki notað pólitískar brellur – eða málþóf – til að skjóta sér undan þeirri ábyrgð. Stefna okkar í Samfylkingunni er skýr og afdráttarlaus: Langbesti kosturinn er að sækja sem allra fyrst um aðild að Evrópusambandinu og taka upp evruna. Þetta er forgangsmál hjá jafnaðarmönnum. Rökin fyrir ESB-aðild eru margvísleg, en þau þyngstu lúta að efnahagslegum stöðugleika til framtíðar, öryggi fyrir fyrirtækin, og bættum lífskjörum fyrir Íslendinga.

ESB og efnahagslegur stöðugleiki
Vegna krónunnar hafa jafnt heimili sem íslensk fyrirtæki lengi glímt við óstöðugleika, þungbærar gengissveiflur og verðbólgu, sem hafa gert langtímaáætlanir ómögulegar og lánsfjármagn dýrt. Við bankahrunið í október tók steininn úr, þegar hrun krónunnar leiddi til óðaverðbólgu, margföldunar á skuldum þjóðarbúsins, gjaldþrotahrinu og meira atvinnuleysis en dæmi eru um hér á landi. Hinn beiski veruleiki er sá að íslenskt efnahagslíf hefur glatað trausti á alþjóðlegum mörkuðum. Við fáum ekki lengur lán á eðlilegum kjörum til að ráðast í nauðsynlega uppbyggingu. 

Fyrir þau lán sem fást borgum við ofurvexti. Í iðnaðarráðuneytinu þekkjum við það af eigin raun að erlendir fjárfestar fælast hagkerfi krónunnar. Við verðum líka að horfast í augu við þá nöturlegu staðreynd, að ef við tökum ekki upp nýjan gjaldmiðil er hætta á að Ísland muni missa stærstu útflutningsfyrirtækin úr landi, og með þeim þúsundir starfa. 

Aðild að ESB og upptaka evru við fyrsta tækifæri er besta og hraðvirkasta leiðin til að endurnýja traustið á íslenskt efnahags- og atvinnulíf. Aðrar leiðir, sem nefndar hafa verið, eins og að taka einhliða upp evru með aðstoð AGS – nýjasta skyndilausn Sjálfstæðisflokksins – hafa reynst pólitískar brellur sem standast ekki skoðun. Evrópustefna Samfylkingarinnar með upptöku evru mun hins vegar draga úr gengissveiflum í viðskiptum við útlönd, og útflutningsviðskipti munu aukast með aðild að stærra myntsvæði. Viðskiptakostnaður sem nú nemur milljörðum mun minnka. Matvælaverð mun lækka. Við þurfum líka á evrunni að halda til að fá erlenda fjárfesta með fjármagn inn í atvinnulífið til að tryggja farsæla endurreisn efnahagslífsins.

Níðþungur krónuskattur
Benedikt Jóhannesson hagfræðingur sagði í fjölmiðlum í síðustu viku að umsókn um aðild að ESB gæti lækkað vaxtabyrði um 3%. Benedikt verður varla sakaður um að ganga erinda Samfylkingarinnar en hann er þekktur fyrir tæpitungulausa hreinskilni og glögga sýn á efnahagsmál. Vaxtamunurinn sem hann bendir á er í reynd álag, einskonar skattur, sem Íslendingar greiða sem fórnarkostnað ef þeir velja krónuna áfram og hafna upptöku evrunnar. Þegar skuldastaða heimila, fyrirtækja, að ógleymdum ríkissjóði, eru skoðuð kemur í ljós hversu níðþungur þessi krónuskattur er á herðum þjóðarinnar. 

Heildaryfirlit yfir skuldir íslenskra fyrirtækja liggur að sönnu ekki fyrir, en þó má áætla að þær liggi nærri 4.500 milljörðum króna. Gætu þau fjármagnað þessar skuldir á 3% lægri vöxtum við upptöku evrunnar þýddi það að vaxtabyrði fyrirtækjanna yrði 135 milljörðum króna minni á ári. 

Skuldir heimilanna voru áætlaðar 2.000 milljarðar í árslok 2008. Á evruvöxtum myndu því íslensk heimili þurfa að greiða 60 milljörðum minna á ári í vexti. 

Vaxtaberandi skuldir ríkissjóðs eru nú 1.100 milljarðar króna. Yrði hægt að fjármagna þær á 3% lægri vöxtum þýddi það ríflega 30 milljarða sparnað. Það er svipuð upphæð og kostar ríkið að reka Landspítalann á ári og hægt væri að reka þrjá Háskóla Íslands fyrir sömu fjárhæð. 

Fórnarkostnaðurinn sem íslensk heimili, fyrirtæki, og ríkissjóður, þurfa því sameiginlega að greiða árlega vegna krónunnar samanborið við evru nemur því 220 milljörðum króna árlega en það jafngildir um 55 prósentum af heildartekjum íslenska ríkisins á þessu ári. Er þá ógetið þess, að verðtryggingu er sjálfhætt með upptöku evrunnar.

Kjarni málsins
Í hnotskurn, þá er aðild að Evrópusambandinu og upptaka evrunnar besta kjarabótin sem hægt er að benda á fyrir íslensku þjóðina. Hún er besta leiðin til að ná efnahagslegum stöðugleika. Besta leiðin til að fá fjármagn til að endurreisa atvinnulífið. Besta kjarabótin fyrir heimilin, og líklega mikilvægasta sparnaðaraðgerðin sem hægt er að finna fyrir útgjöld ríkisins í framtíðinni. Hún felur ekki í sér töfralausn sem kippir öllu í lag á augabragði, en hún dregur úr bráðavandanum og leggur traustan grunn til lengri tíma. 

Samfylkingin treystir sér til að ná samningi við Evrópusambandið sem ver hagsmuni Íslendinga, ekki síst sjávarútvegs og landbúnaðar. Hún treystir líka þjóðinni til að taka ákvörðun um slíkan samning í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Höfundur er utanríkis og iðnaðarráðherra

Birt í MBL, 21.4.09

EFTIR nokkra daga verður kosið til Alþingis. Því miður virðist sem stjórnmálaflokkarnir geri sér enga grein fyrir því, að ef ekki er gripið til ráðstafana nú þegar er líklegt að yfir þjóðina dynji annað stóráfall og þjóðin verði um langa framtíð föst í fátæktargildru.

Erlendir loddarar tala um að Íslendingar eigi að gefa skít í umheiminn og neita að borga skuldir sínar. Margir virðast telja að slík leið sé vænleg. Enginn stjórnmálamaður talar um það að landið hefur misst lánstraustið og mun ekki endurvinna það fyrr en við sýnum að okkur er alvara með því að vinna með samfélagi þjóðanna.

Fjárhættuspil

Forráðamenn og eigendur bankanna lögðu mikið undir í útrásarveðmálinu. Þjóðin var sett að veði án þess að nokkur bæði hana leyfis. Gagnrýnisraddir voru fáar og þeir sem vöruðu við hættunni voru nánast taldir landráðamenn eða kjánar. Árum saman var bent á það að með sjálfstæðum gjaldmiðli væri gífurleg áhætta tekin. Krónan hefur lengi verið rangt skráð. Á velmegunarárunum var hún svo sterk að hér fylltist allt af jeppum og flatskjám, nú er hún svo veik að Austur-Evrópumenn vilja ekki lengur vinna fyrir þau laun sem hér bjóðast.

Atvinnuleysi eykst dag frá degi, gengi krónunnar hrapar, vextir eru miklu hærri hér á landi en í samkeppnislöndum og bankarnir eru vanmegnugir. Ríkið þarf að taka mjög há lán og fyrirsjáanlegt er að vaxtagreiðslur verða stór hluti af útgjöldum þess næstu árin. Í ljósi alls þessa er mikilvægt að leitað verði allra leiða til þess að bæta hag íslenskra heimila og fyrirtækja og koma jafnframt í veg fyrir að ástandið versni enn frá því sem nú er.

Almenningur á erfitt með að skilja hvert stefnir. Peningar eru hagkerfinu jafnnauðsynlegir og súrefni líkamanum. Nú vilja fáir lána þjóðinni peninga og þeir peningar sem fást eru þá á afarkjörum. Hin einfalda aðgerð „að hætta að borga skuldir óreiðumanna“ hefur lamað hagkerfið allt. Í fréttum hefur komið fram að sterkt fyrirtæki eins og Landsvirkjun þarf að endurfjármagna lán innan tveggja ára. Tekst sú endurfjármögnun og verður það á vöxtum sem fyrirtækið ræður við? Hvaða stjórnmálamaður vill stefna framtíð þessa fyrirtækis í hættu?

Þjóðin geldur nú fyrir það dýru verði að hafa haldið í gjaldmiðil sem komið hefur heimilum og fyrirtækjum landsins í glötun og leitt til einangrunar. Ráðamenn skelltu áður skollaeyrum við aðvörunum. Ætla þeir að endurtaka leikinn núna?

Evran og Evrópusambandið

Með því að Ísland láti reyna á umsókn um aðild að Evrópusambandinu er líklegt að trú umheimsins á landinu vaxi á ný. Nú eru víðtæk höft í gjaldeyrisviðskiptum. Lánstraust íslenskra aðila er mjög lítið. Íslensk fyrirtæki fá ekki afgreiddar vörur erlendis nema gegn staðgreiðslu og erlendir aðilar vilja ekki koma að fjármögnun íslenskra framkvæmda. Allt er ótryggt varðandi endurfjármögnun erlendra lána, eins og margir Íslendingar hafa fengið að reyna að undanförnu. Stór íslensk fyrirtæki íhuga nú, eða hafa þegar ákveðið, að flytja höfuðstöðvar sínar úr landi til þess að fá traustara rekstrarumhverfi. Ísland er nær vonlaus fjárfestingarkostur meðan ekki hefur verið mótuð nein framtíðarstefna í peningamálum og almennu efnahagsumhverfi. Þessu þarf að breyta og Íslendingar mega ekki hrekja bestu fyrirtæki landsins til útlanda. Nú er þörf á að fjölga störfum en ekki fækka.

Sveiflur á gengi krónunnar og hið mikla fall hennar hafa komið mjög illa við bæði almenning og fyrirtæki á Íslandi. Innganga í ES, þar sem stefnt yrði að þátttöku Íslands í evrópska myntsamstarfinu svo fljótt sem auðið er, myndi draga úr óvissu í efnahagsmálum.

Síðustu forvöð

Það er ekki bara fyrirsjáanlegt „seinna hrun“ sem gerir það að verkum að brýnt er að sækja um aðild að ES. Mjög margt bendir til þess að ef ekki verður gengið til viðræðna þar um á næstu mánuðum geti þjóðin misst af lestinni í allmörg ár. Forsvarsmenn sambandsins hafa lýst því yfir að nú beri að hægja á stækkun þess. Þó er talið að Króatía eigi möguleika á því að komast inn í sambandið áður en lokað verður á inngöngu annarra um skeið og er talið líklegt að bærist umsókn frá Íslandi yrði hún afgreidd á sama tíma. Þetta er sérstaklega mikilvægt í ljósi þess að á seinni hluta árs 2009 verður Svíþjóð í forsvari í Evrópusambandinu, en líklegt verður að telja að Norðurlandaþjóð myndi styðja hratt umsóknarferli Íslands. Auk þess hefur stækkunarstjóri ES, Olli Rehn, lýst yfir miklum velvilja í garð Íslendinga og sagt að umsókn frá Íslandi yrði afgreidd hratt. Því er brýnt að hefja viðræður meðan viðmælendur hafa ríkan skilning á stöðu Íslands.

Sjávarútvegsstefna ES er til endurskoðunar og skal henni lokið fyrir árið 2012. Um leið og Íslendingar lýsa vilja til að hefja aðildarviðræður, verður þeim auðveldara að koma sjónarmiðum sínum um sjávarútvegsstefnuna að. Næsta endurskoðun verður ekki fyrr en árið 2022, þannig að stefnan sem nú verður mótuð mun gilda í 10 ár. Það er ábyrgðarhluti að Íslendingar sitji af sér tækifæri til þess að hafa áhrif í svo miklu hagsmunamáli.

Raunvextir á Íslandi eru nú 10-15% meðan nágrannalöndin hafa fikrað sig nær núllinu við hverja vaxtaákvörðun. Því er staða íslenskra fyrirtækja afar slæm gagnvart erlendum samkeppnisaðilum. Skuldir ríkisins stefna nú í 1.500 milljarða króna. Hvert prósentustig í vöxtum jafngildir 15 milljörðum króna. Ef vaxtaálag lækkar um 3% við það að ganga í Evrópusambandið, eins og ráða má af kjörum lána til ES-ríkja sem eru nú í vanda, sparar það 45 milljarða króna vaxtagjöld á ári. Það er um það bil þriðjungur af fjárlagahalla þjóðarinnar. Hvort telja stjórnmálamenn skynsamlegra að taka upp evru og lækka vexti eða beita sársaukafullum niðurskurði ríkisútgjalda á enn fleiri sviðum en ella?

Ekki má gleyma því að í Evrópusambandinu eru okkar helstu bandalags- og vinaþjóðir sem Íslendingar hafa árum saman haft samstarf við innan Atlantshafsbandalagsins, EFTA og EES. Til samningaviðræðna við þessa aðila gengi þjóðin með fullri reisn, fullbúin að láta á það reyna hvað samningaviðræðurnar færðu henni. Það er ábyrgðarhluti að bíða með það, þegar við blasir að slíkt getur leitt til verri vaxtakjara, minni atvinnu, lakara lánstrausts og almennrar vantrúar á þjóðinni, einmitt á tímum þegar trausts er þörf.

Hvað gerist ef þjóðin sækir ekki um aðild að Evrópusambandinu?

1. Stórfyrirtæki flytja höfuðstöðvar sínar úr landi

2. Útlendingar þora ekki að fjárfesta á Íslandi

3. Fáir vilja lána Íslendingum peninga

4. Þeir sem vilja lána þjóðinni gera það gegn okurvöxtum

5. Atvinnuleysi, vaxtaokur og gjaldþrot verða viðvarandi

6. Þjóðin missir af Evrópulestinni næstu tíu ár

7. Íslendingar verða áfram fátæk þjóð í hafti

Samfylkingin er eini flokkurinn sem vill sækja um aðild að Evrópusambandinu án skilyrða. En loforð stjórnmálamanna hafa reynst haldlítil þegar á reynir. Aðrir flokkar draga lappirnar og setja þannig framtíð þjóðarinnar í stórhættu. Ólíklegt virðist að eftir kosningar verði sótt um aðild tafarlaust eins og þó er lífsnauðsyn.

Síðastliðið haust var aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eina haldreipi þjóðarinnar til skamms tíma. Sumir töldu að þjóðinni væri meiri sæmd að því að sökkva en grípa þann bjarghring. Sem betur fer var farið að viturra manna ráðum í því efni. Þeir sem hafna nú Evrópusambandsaðild hafa ekki bent á neina aðra leið úr rústum bankahrunsins.

Eina úrræði þjóðarinnar er að taka málin í sínar hendur og krefjast þess að stjórnmálamenn setji málið á dagskrá. Það geta menn gert með því að undirrita áskorun til stjórnvalda á vefsvæðinu www.sammala.is þar sem þeir taka saman höndum sem eru sammála um að ríkisstjórnin, sem tekur við völdum að loknum kosningum 25. apríl, eigi að hafa það eitt af sínum forgangsverkefnum að skilgreina samningsmarkmið og sækja um aðild að Evrópusambandinu.

Höfundur er framkvæmdastjóri Talnakönnunar

Birtist í MBL, 16.apríl 2009

Í sjónvarpsumræðum leiðtoga stjórnmálaflokkanna undir lok síðustu viku kom aðeins fram ein yfirlýsing sem hafði pólitískt gildi fyrir framtíðina. Það var staðfesting forsætisráðherra á að umsókn um aðild að Evrópusambandinu yrði ekki forgangsverkefni þegar að loknum kosningum.

Hvers vegna er þessi yfirlýsing afdrifarík? Svarið er: Lítil von er til að Ísland losni úr viðjum gjaldeyrishafta og hárra vaxta meðan krónan er gjaldmiðill landsins. Við þær aðstæður er hætt við að atvinnuleysisskráin vaxi hraðar en verðmætasköpunin.

Því er haldið fram að með því að semja við erlenda eigendur krónubréfa verði unnt að opna fyrir frjáls gjaldeyrisviðskipti á ný. Ekki er þó á vísan að róa í þeim efnum. Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað í því samhengi hvers vegna Íslendingar ættu betur að treysta gjaldmiðlinum en þeir útlendingar sem hér hafa lokast inni með krónur.

Stefnan í peningamálum er óbreytt. Af fundargerð nýju peningastefnunefndarinnar verður tæpast annað ráðið en að hún meti meir hagsmuni erlendra eigenda krónubréfa en íslenskra atvinnufyrirtækja.

Bæði ríkisstjórnin og stjórnarandstaðan lýsa því yfir að hávextirnir og höftin séu til bráðabirgða og skapa þurfi skilyrði til þess að tuttugu þúsund ný störf verði til. Vandinn er sá að á hvorugt borð eru menn með aðgerðir á prjónunum sem glæða von um að þær aðstæður komi þegar til lengri tíma er litið sem leyst geta þjóðina undan oki gjaldeyrishafta og böli atvinnuleysis.

Hvernig má það vera að raunhæfar framtíðarlausnir eru ekki í boði í aðdraganda kosninga? Sennilegasta skýringin er að enginn þungi er í kröfunni um úrbætur, hvorki frá fólkinu né fyrirtækjunum. Nauðsynlegt uppgjör við fortíðina á allan huga fólks. Af því leiðir að lítil orka er aflögu til að knýja á um lausnir.

Vinstri grænt og Sjálfstæðisflokkurinn eru alfarið á móti evru með aðild að Evrópusambandinu. Í báðum flokkum liggja að baki mismunandi rök þjóðernishyggju og hagsmunagæslu. Óhagræði sjávarútvegs og landbúnaðar af Evrópusambandsaðild sýnist þyngra á vogarskálum hagsmunamatsins en ávinningur af frjálsum gjaldeyrisviðskiptum og samkeppnishæfri mynt.

Samfylkingin og Framsóknarflokkurinn hafa aðild á dagskrá. Báðir flokkarnir hafa vikið henni til hliðar af mismunandi ástæðum. Samfylkingin metur þá hagsmuni meiri að tryggja frið í ríkisstjórnarsamstarfinu en að setja aðild sem skilyrði. Í Framsóknarflokknum er andstaðan rík þrátt fyrir stefnuyfirlýsinguna. Flokksforystan lítur þar af leiðandi svo á að meiri hagsmunir séu í því að rugga ekki bátnum en róa að stefnumiðinu.

Mikill meirihluti Samtaka atvinnulífsins telur óhjákvæmilegt að taka upp nýja mynt með Evrópusambandsaðild. Andstaða útvegsmanna hefur hins vegar lamað afl samtakanna. Fyrir vikið hafa þau lítið fram að færa til lausnar og kjósa þögnina. Alþýðusambandið styður eðlilega aðild. Forysta þess ákvað hins vegar að fresta því um sinn að knýja á um framgang málsins til að trufla ekki stjórnarsamstarfið. Þeir hagsmunir voru taldir brýnni en von fólksins um vöxt í atvinnulífinu.

Spurningin er: Á að bíða eftir að atvinnuleysisskráin fylli töluna þrjátíu þúsund? Stundaglas andvaraleysisins tæmist fyrr en varir. Nokkur ár tekur að innleiða nýjan gjaldmiðil. Fyrir þá sök má engan tíma missa. Heildarhagsmunirnir eru skýrir. Víst er að upplokið verður fyrir þeim sem knýja á.

Hvar eru þeir?

Leiðari Fréttablaðsins, 7. apríl 2009.