FYRIR þremur mánuðum skrifaði ég blaðagrein ásamt prófessor Michael Porter sem fjallaði um hvernig Ísland breyttist úr því að vera fyrirmynd útrásar og alþjóðavæðingar yfir í táknmynd alþjóðlegrar fjármálakreppu. Síðan þá hafa holskeflur kreppunnar skollið á ströndum Íslands og neyðaraðstoð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðunum (AGS) og norrænum vinaþjóðum hefur verið veitt. Stjórnarskipti hafa átt sér stað, kosningar eru ráðgerðar í apríl og bankastjórar Seðlabankans hafa verið beðnir að víkja.Viðbrögðin frá því bankahrunið átti sér stað hafa að mestu tekið mið af skammtímaafleiðingum hrunsins auk þess sem talsverð orka hefur farið umræður um hverjir bera ábyrgð. Slík fyrstu viðbrögð eru bæði eðlileg og nauðsynleg. En nú er kominn tími til að Íslendingar horfi lengra og takist á við raunsæjar rökræður um hvað sé til ráða til að Ísland komist á beinu brautina á ný. Í fyrri grein okkar, settum við prófessor Porter fram þá skoðun að sterkar stoðir Íslands gæfu landinu góða möguleika á að snúa aftur á braut varanlegs hagvaxtar. En umskipti eru alls ekki sjálfgefin og tíminn vinnur ekki með Íslandi. Því lengur sem Íslendingar dvelja við fortíðina – þeim mun skaðlegri verða áhrifin á samkeppnishæfi þjóðarinnar. Íslendingar verða því að hafa hraðar hendur og horfa bæði til skemmri og lengri tíma.
Við sjáum fyrir okkur fimm atriði sem nauðsynlegt er að leggja áherslu á til að koma Íslandi á beinu brautina á ný. Í fyrsta lagi þá þarf að fara fram hreinskiptin umræða um orsakir og afleiðingar núverandi stöðu. Það þarf hins vegar að gæta að því að sumum af þeim framfaraskrefum sem tekin hafa verið í íslensku viðskiptaumhverfi á undanförnum árum verði ekki ranglega kennt um þann efnahagssamdrátt sem nú gengur yfir. Rannsóknir okkar á íslensku efnahagslífi sýna fram á að slíkar skoðanir væru misráðnar: Sú stefnumörkun sem leiddi til framfara í samkeppnishæfi Íslands átti ekki þátt í því að íslenska fjármálakerfið varð ofvaxið og óstöðugt. Einmitt þess vegna glímir Ísland nú við alvarlegan fjárhags- og hagstjórnarlegan vanda, en ekki við vanda vegna skorts á samkeppnishæfi. Sumar þjóðir, eins og t.d. Ungverjaland og Eystrasaltslöndin, glíma við vanda á báðum þessum sviðum og munu því eiga mun erfiðara um vik með að snúa við blaðinu.
Nú skiptir sköpum að móta stefnu sem kemur í veg fyrir að öfgar fjármálakerfisins geti endurtekið sig en sú stefna má alls ekki grafa undan samkeppnishæfi atvinnulífsins. Í því stjórnmálaumhverfi sem nú ríkir á Íslandi verður þetta allt annað en auðvelt. Af skiljanlegum ástæðum ríkir mikil reiði í þjóðfélaginu og háværar kröfur eru uppi um algeran viðskilnað við stefnumál fortíðar. Samt er það nú svo að einungis stefnumörkun sem styður við aukið samkeppnishæfi getur flutt Ísland aftur á sama stig velferðar og hagsældar og þjóðin hefur átt að venjast á undanförnum árum. Ýmsar áherslur fyrri ríkisstjórna(r) sem hrint var í framkvæmd á undanförnum árum höfðu jákvæð áhrif á samkeppnishæfi, þó að sumir vilji kannski ekki viðurkenna það nú og einblína frekar á hin afdrifaríku mistök að hafa ekki komið í veg fyrir ofhitnun fjármálakerfisins. Grundvallarbreytingar á hagstjórn – með minni áherslu á samkeppnishæfi – gæti freistað þeirra sem vilja fjarlægjast öll stefnumál fyrri ríkisstjórna en slíkt myndi eingöngu koma í bakið á þjóðinni með skelfilegum afleiðingum.
Í öðru lagi er nauðsynlegt að tryggja efnahagslegan stöðugleika til langs tíma. Skammtímaaðgerðir eru nú þegar í farvatninu í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn en það verður líka að horfa til lengri tíma og taka afstöðu til grundvallarspurninga. Umsókn um aðild að Evrópusambandinu væri stórt skref í þá átt að tryggja íslenska hagkerfinu stöðugleika með öruggri tengingu við umheiminn. Það væri þó rangt að taka ákvörðun um jafn flókið og margslungið viðfangsefni einungis til að milda þann skammtímavanda sem Íslendingar glíma nú við. Á hinn bóginn væru það líka mikil mistök að velta þessum möguleika ekki alvarlega fyrir sér í ljósi nýrrar efnahagslegrar heimsmyndar og óvissu.
Í þriðja lagi er það Íslandi nauðsyn að leggja höfuðáherslu á eflingu samkeppnishæfi. Ef það er einhvern lærdóm hægt að draga af þeim efnahagsógöngum sem nú dynja yfir er hann sá að eingöngu hagkvæm framleiðsla á vörum og þjónustu þar sem virðisaukinn skilar sér til raunverulegra viðskiptavina getur tryggt hagsæld og velferð til langs tíma. Efnahagslegur stöðugleiki og gott almennt viðskiptaumhverfi er nauðsynlegur grunnur en dugar ekki einn og sér, og þaðan af síður hvers kyns fjármálavafningar. Áherslu verður að leggja á nýsköpun og menntun. Þrátt fyrir umtalsverðar framfarir undanfarin ár stóð Ísland, áður en kreppan skall á, fremstu þjóðum heims enn nokkuð að baki þegar litið var til framleiðni vinnuaflsins miðað við hverja unna klukkustund. (Íslendingar hafa bætt það upp með því að vinna mun fleiri stundir en flestar aðrar þjóðir að meðaltali á hvern íbúa). Efla verður til mikilla muna þá viðleitni sem þegar hefur átt sér stað til bættrar framleiðni. Þetta er hægara sagt en gert í núverandi ástandi en reynsla Finna á fyrri hluta tíunda áratugarins gæti nýst Íslendingum þar sem þeim tókst að auka fjárfestingu í rannsóknum, nýsköpun og menntun þrátt fyrir almennan niðurskurð á öllum öðrum sviðum, og þannig byggja til framtíðar.
Í fjórða lagi verður sérstök áhersla á virkjun fyrirtækjaklasa að vera á stefnuskránni. Ísland á sér sterkar rætur í nýtingu sjávarauðlinda, endurnýjanlegri orku og á nokkrum öðrum sviðum. Hingað til hefur tiltölulega lítið verið unnið með þá möguleika sem liggja í samvinnu þeirra aðila sem eru innan þessara klasa og á milli þeirra. Mörg þeirra íslensku fyrirtækja sem náð hafa góðum árangri starfa í tiltölulega einöngruðu umhverfi og njóta ekki kostanna af því að starfa í stærra samhengi þar sem fyrirtæki í skyldum rekstri styðja hvert við annað (ekki með beinu samráði heldur óbeint með heilbrigðri samkeppni, sameiginlegum grunnrannsóknum, samnýtingu birgja, uppbyggingu þekkingar starfsfólks, o.s.frv.). Þess vegna eru þau viðkvæm þegar á bjátar líkt og nú (til dæmis eykst hættan á því að starfsemin flytji til annarra landa) og þau ná ekki að skila eins miklum verðmætum til íslensks samfélags og annars væri hægt. Uppbygging klasa ætti að vera ofarlega á blaði þegar forgangsraða þarf útgjöldum – til dæmis til nýsköpunar og menntunar – í litlu landi þarf að leggja áherslu á starfsemi sem felur í sér möguleika á miklum margföldunaráhrifum.
Að lokum þarf að eiga sér stað markviss umræða og stefnumótum varðandi hvers konar efnahagsuppbygging nýtist Íslandi best með tilliti til styrkleika og veikleika landsins og hvaða hlutverk þjóðin ætlar sér í efnahagskerfi heimsins til langs tíma. Þó að ýmis íslensk fyrirtæki hafi náð eftirtektarverðum árangri undanfarin ár var í mörgum tilfellum alls ekki ljóst hversu mikið velgengnin grundvallaðist á styrkleikum íslensks viðskiptaumhverfis. Skýr stefnumörkun varðandi með hvaða hætti Ísland ætlar að skapa verðmæti til langs tíma og á hvaða mörkuðum mun senda skýr skilaboð til hugsanlegra samstarfsaðila erlendis og auðvelda forgangsröðun innanlands. Núverandi klasar, og líka þeir sem eru í burðarliðnum, verða að vera hluti þessarar stefnumótunar – áhersla á stjórnun náttúruauðlinda (fiskur, orka) gæti einnig verið hluti hennar.
Djúp efnahagslægð getur auðveldlega leitt þjóðir í grafalvarlegar ógöngur í formi víxlverkunar ásakana, rifrildis og sífellt versnandi efnahagsástands. En lægðin getur líka vakið upp nýjan kraft til nýsköpunar og uppbyggingar þannig að samfélagið standi sterkara en nokkru sinni fyrr. Við trúum því að íslenska þjóðin hafi getu og burði til að velja síðari kostinn.
Höfundur er hagfræðingur og starfar hjá stofnun Dr. Michael Porter við Harvard-háskóla í Boston um samkeppnishæfi (Institute for Strategy and Competitiveness- www.isc.hbs.edu). Dr. Ketels er ritstjóri viðamikilla rannsókna hjá Eystrasaltsráðinu og Norðurlandaráði á sviði samkeppnishæfi auk þess að stýra samanburðarrannsóknum fyrir Norðurlandaráð (Nordic Globalization Report) – en nýjustu niðurstöður á því sviði verða kynntar á fundi forsætisráðherra Norðurlanda nú í lok febrúar. Dr. Ketels hefur komið til Íslands nokkrum sinnum og skrifað skýrslur og rannsóknir á samkeppnishæfi Íslands undanfarin ár. Hákon Gunnarsson og Georg Lúðvíksson þýddu.
Birt upprunalega í MBL 20.2.2008
Þorsteini Pálssyni, ristjóra Fréttablaðsins bregst ekki bogalistin í leiðara blaðsins í gær. Þar talar hann m.a. um mikilvægi þess að Sjálfstæðisflokkurinn geri upp hug sinn í Evrópumálum og almennt um stöðuna í stjórnmálum Íslands.
Lykilmál í álögum
Skoðanakannanir benda til talsverðra breytinga á valdahlutföllum í pólitíkinni. Nýir flokkar fá enn sem komið er ekki hljómgrunn. Alvarlegast er þó að kjósendur eiga ekki kost á að velja ríkisstjórn sem fyrirfram hefur ákveðna stefnu um lausn á stærsta viðfangsefni stjórnmálanna: Peningamálunum.
Áhöld eru um hvort núverandi ríkisstjórn er minnihlutastjórn tveggja flokka eða meirihlutastjórn þriggja flokka. Framsóknarflokkurinn hefur haldið þannig á málum að samstarfið ber fremur svipmót af meirihlutastjórn. Ljóst er að ráðherrastólar eru geymdir fyrir Framsóknarflokkinn fram yfir kosningar.
Kjarni málsins er sá að kosningarnar snúast ekki um það hvort ríkisstjórnin fær áframhaldandi umboð. Það liggur alveg ljóst fyrir. Ef unnt er að tala um kosningaspennu snýst hún um tvær spurningar: Sú fyrri er hvort Samfylkingin og VG fái hreinan meirihluta. Sú seinni er hvort Sjálfstæðisflokkurinn heldur sæti sínu sem stærsti flokkurinn.
Nú hafa allir þeir sem báru ábyrgð sem ráðherrar eða embættis-menn þann örlagaríka dag sjötta október 2008 látið af störfum utan þrír ráðherrar Samfylkingarinnar. Það sýnir hversu almenningsálitið getur oft á tíðum verið þversagnakennt að áframhaldandi seta eins þeirra sýnist nú vera sterkasta hald-reipið í klifri Samfylkingarinnar til þess að verða stærsti flokkurinn.
Þó að Samfylkingin og VG fái hreinan meirihluta má telja víst að Framsóknarflokkurinn verði áfram stuðningsflokkur ríkisstjórnarinnar. Hann hefur tekið af skarið um að samstarf við Sjálfstæðisflokkinn komi ekki til greina. Trúlega yrði Framsóknarflokkurinn tekinn með í ríkisstjórnina þrátt fyrir meirihluta flokkanna tveggja. Það myndi draga úr líkum á að hann færði sig nær Sjálfstæðisflokknum þegar á móti fer að blása.
Ef mið er tekið af síðustu kosningum sýnast kjósendur, að frátöldum þeim sem horfið hafa frá stuðningi við Sjálfstæðisflokkinn, vera sáttir við að hvorki ríkisstjórnin né stjórnarandstaðan hafi plön um að endurreisa peningakerfið og svara því hvort það verður gert með krónu eða evru. Kjósendur kalla ekki eftir lausn og engin pólitísk forysta er sjáanleg.
Því lengur sem þessi ákvörðun er dregin á langinn sekkur þjóðin dýpra. Flokkarnir kæra sig kollótta fyrir þá sök að krafa um stefnu kemur ekki frá fólkinu. Þetta er brotalöm íslenskra stjórnmála eins og sakir standa.
Samfylkingin og Framsóknarflokkurinn sem hafa Evrópusambandsaðild á stefnuskrá setja þetta lykilmál ekki sem skilyrði fyrir stjórnarþátttöku. Fyrir vikið ráða forystumenn VG hvenær á því verður tekið. Þar að mun vitaskuld koma. Eins og nú horfir verður það hins vegar of seint.
Sjálfstæðisflokkurinn gaf landsmönnum loforð í nóvember um að endurskoða það hagsmunamat sem legið hefur að baki afstöðu hans í peningamálum og til Evrópu. Stærsta ríkjandi óvissan um pólitíska grundvallarafstöðu bíður þeirrar ákvörðunar. Ný forysta hefur tækifæri til þess að brjóta upp alveg lokaða pólitíska stöðu í þessu lykilmáli. Hún getur líka eins og forysta Samfylkingar og Framsóknarflokks ákveðið að vísa pólitískri leiðsögn yfir á VG og einangrað flokkinn með því til lengri tíma.
Þrátt fyrir áhugaleysi kjósenda ræðst framtíðin af því hver tekur forystu um að leysa þetta lykilmál úr pólitískum álögum og hversu skjótt.
FRBL, 28.2.2008
NÚ STANDA margir foreldrar í þeim sporum að afkomendur þeirra eru á leið frá Íslandi vegna efnahagsástandsins. Vel menntuðum Íslendingum standa ýmsar dyr opnar í mörgum öðrum löndum vegna EES-samstarfsins og samninga Norðurlandanna á milli. Flestir þessara ungu Íslendinga vilja gjarnan búa á Íslandi en því miður fórst íslenskum stjórnvöldum það fyrir að tryggja undirstöður efnhagslífsins. Það leiddi til þess að bankakerfið hrundi og með því töpuðust fleiri hundruð vel launuð störf. Einnig riða mörg önnur fyrirtæki til falls. Þrátt fyrir þessa kollsteypu þráast enn margir stjórnmálamenn við því að horfast í augu við raunveruleikann og tala um að byggja upp landið á nýjan leik með gömlum aðferðum.
Flestir íslenskir og erlendir hagfræðingar hafa ráðlagt íslenskum stjórnvöldum að fljótasta og öruggasta leiðin til að byggja upp traust á íslensku efnhagslífi er að sækja um aðild að Evrópusambandinu og taka upp evru þegar aðstæður leyfa. Öflugir hagsmunaðilar í sjávarútvegi og landbúnaði berjast hins vegar eins og ljón gegn þessum hugmyndum því þeir telja að þar með muni þeirra sérhagsmunir verða fyrir borð bornir. Samt sem áður eru flestir á því að ef hagsmunir íslensku þjóðarinnar sem heild væru hafðir að leiðarljósi væri ekki spurning hvaða niðurstaða yrði ofan á.
En því miður eru það ekki alltaf hagsmunir almennings sem eru hafðir að leiðarljósi. Fyrir skömmu skrifaði Pétur Stefánsson verkfræðingur umhugsunarverða grein i Morgunblaðið þar sem hann færði rök fyrir því að við ættum ekki láta kalt hagsmunamat ráð för heldur heitar tilfinningar. Pétur segir orðrétt í greininni; „Það er ekki útilokað að þjóðin kunni frekar að kjósa að hafa aðeins minna á milli handanna en njóti í þess í stað frelsis og gera sín mistök við og við.“
Ég er algjörlega ósammála Pétri í þessum efnum. Það er merkilegt að flestir þeir sem halda þessu fram eru komnir yfir miðjan aldur og hafa komið sér ágætlega fyrir efnahagslega. Eiga flestir fasteignir og skulda lítið. Það er ekki unga fólkið með húsnæðislán og aðrar sligandi greiðslubyrðar sem heldur þessu fram. Það fólk mun í stríðum straumi mun láta kalt hagsmunamat ráða för. Það mun yfirgefa fósturjörðina af því að það getur ekki framleitt fjölskyldum sínum við þær aðstæður sem boðið er upp á Íslandi í dag.
Skynsamir menn læra af reynslunni og passa sig á því að gera ekki sömu mistökin tvisvar. Varla getur Pétur vonast til að við gerum sömu efnhagslegu mistökin og við höfum gert undanfarin 2-3 ár. Ekki nema að hann vilji að við missum vel menntaða iðnaðarmenn, frumkvöðla og fólk með sérhæfða háskólamenntun til útlanda.
Það er þetta fólk við þurfum til að byggja upp hér nýtt Ísland. Fólk með sérmenntun, fólk með hugmyndir og fólk á þeim aldri sem skapar verðmætin. Þá verða hér eftir börn, gamalmenni og fólk sem af ýmsum ástæðum getur ekki yfirgefið landið. Sú framtíðarsýn hugnast mér ekki. Látum kalt hagsmunamat en ekki heitar tilfinningar ráða för varðandi framtíðarstefnu íslensku þjóðarinnar í efnhagsmálum.
Andrés Pétursson, Kópavogi.
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir skrifar.
Þau áföll sem dunið hafa yfir okkur Íslendinga á síðustu vikum hafa áhrif inn á hvert einasta heimili landsins. Næstu mánuðir verða erfiðir, mjög erfiðir, fyrir fólkið, heimili og fyrirtæki í landinu. Margir hafa beðið mikið fjárhagslegt tjón, enginn er ósnortinn. Um allt land, í hverri götu eru fjölskyldur í sárum.
Það þýðir hins vegar ekkert að leggja árar í bát. Við verðum að horfast í augu við þá stöðu sem upp er komin og hefja hér á ný uppbyggingu á þjóðfélaginu og atvinnulífinu. Land okkar er ríkt af náttúrunnar gæðum en ekki síður af mannauði, vel menntuðu og harðduglegu fólki. Því megum við ekki gleyma - það verðum við að nýta okkur. Bankakerfið og erlendar fjárfestingar hafi skilað Íslendingum mikilli búbót á undanförnum árum og ungt og vel menntað fólk hefur getað gengið að krefjandi og vellaunuðum störfum nær vísum. En Ísland nútímans varð ekki til á örfáum árum og lífskjör okkar byggjast síður en svo á fjármálastarfsemi einvörðungu. Við skulum hafa hugfast að við upphaf þessarar aldar, áður en hinn mikli vöxtur fjármálakerfisins hófst, voru lífskjör Íslendinga þegar með þeim allra bestu í heiminum.
Sjávarútvegur hefur í aldanna rás verið undirstöðuatvinnuvegur okkar Íslendinga. Sú undirstaða er ennþá traust og mun tryggja okkur, þótt annað bresti, stöðugt og mikið flæði gjaldeyris. Það sama á við um stóriðju sem aldrei hefur veitt fleirum atvinnu og aflað meiri gjaldeyristekna. Mikil uppbygging hefur sömuleiðis átt sér stað á undanförnum árum í ferðaþjónustu sem halda mun áfram að búa til atvinnu og skapa verðmæti.
Von okkar og áskorun
Ýmis mistök hafa verið gerð á undanförnum árum. En við höfum líka sýnt fyrirhyggju til framtíðar á mörgum sviðum: Það hefur til dæmis verið fjárfest mikið í menntun og rannsóknum á síðustu árum. Það verður að tryggja að sú fjárfesting skili sér af fullum krafti inn í okkar samfélag á þessari ögurstundu. Við erum háþróað ríki með hörkuduglegt fólk. Í því felst okkar von, okkar áskorun.
Við verðum einnig á næstu mánuðum að nýta okkur þau sóknarfæri sem er að finna á sviði orkufreks iðnaðar og sjávarútvegs og auka þar fjölbreytni og sköpunarkarft. Tækifærin eru svo sannarlega til staðar og munu hjálpa við að fleyta okkur í gegnum þá erfiðu tíma sem framundan eru.
Í bankakerfinu hefur verið starfandi öflug sveit harðduglegs fólks með fjölbreytilegan bakgrunn. Sumt af því fólki er nú að missa vinnuna. Það hefur mikla og dýrmæta reynslu og þekkingu. Við verðum að tryggja að þessi mannauður okkar verði virkjaður áfram í þágu atvinnu- og verðmætasköpunar í stað þess að hann hverfi úr landi.
Síðustu dagar hafa einkennst af hruni heillar atvinnugreinar en nú tekur við tímabil uppbyggingar. Samhliða henni verður hins vegar einnig að eiga sér stað ákveðið endurmat. Það blasir við öllum að sá veruleiki sem við búum við í dag er ekki sá sami og hann var í gær. Margt sem við treystum var brigðult og stóðst ekki það gjörningaveður sem nú geysar og ógnar hagkerfum og samfélögum víða um veröldina. Við megum ekki hræðast þetta endurmat, því eftir þessa kreppu verður ekkert sem fyrr.
Við blasir, að sú peningamálastefna sem við höfum treyst á undanfarin ár hefur ekki skilað þeim árangri sem til var ætlast, svo vægt sé til orða tekið. Háir stýrivextir Seðlabankans við þær aðstæður sem nú eru uppi í íslensku samfélagi eru eins og öfugmælavísa. Við verðum að endurheimta þann stöðugleika sem hér ríkti og grípa til þeirra ráða sem nauðsynleg kunna að reynast í því sambandi. Íslenskt samfélag og íslenskt efnahagslíf þolir ekki aðra rússíbanareið af því tagi sem við höfum nú upplifað. Í náinni framtíð er ljóst að við verðum að halda áfram að reyna að laða að erlendar fjárfestingar inn í okkar samfélag á hinum mismunandi sviðum. Það blasir við að núgildandi peningamálastefna og traust á gjaldmiðili okkar hefur beðið hnekki en það er ekki til þess fallið að vera sá segull sem til þarf fyrir fjárfesta.
Nýjar forsendur
Það er einnig ljóst að umræða um tengsl okkar við Evrópusambandið verður ekki lengur háð á sömu forsendum og verið hefur til þessa. Sum þeirra áfalla sem við urðum fyrir má að minnsta kosti óbeint rekja til aðildar okkar að Evrópusamstarfinu og vísa ég þar meðal annars til þeirrar heimildar sem íslenskir bankar höfðu til að byggja upp innlánsreikninga í öðrum ríkjum en með íslenskri baktryggingu. Á hinn bóginn má einnig færa rök fyrir því að hjá mörgu hefði mátt komast, ef við hefðum átt aðild að ESB.
Hvert sú umræða sem nú fer í hönd um Evrópumál mun leiða okkur er engin leið að spá fyrir um. Við verðum að velta fyrir okkur hver staða okkar er og sjá hvernig ríkjum á evrusvæðinu reiðir af í þeirri fjármálakreppu sem hugsanlega hefur ekki enn náð hámarki sínu. Hitt er ljóst að við Sjálfstæðismenn höfum ávallt sagt að stefna okkar eigi að ráðast af köldu mati á því hvar og hvernig hagsmunum Íslands er best borgið til lengri tíma. Umhverfið er nú breytt, forsendur hafa breyst. Breyttar forsendur kalla á endurnýjað hagsmunamat.
Sjálfsmynd hvers einstaklings byggist á reynslu, reynslu af sigrum og ósigrum. Þegar frá líður skipta ósigrarnir ekki minna máli, ef við erum óhrædd við að horfast í augu við þá og draga af þeim lærdóma. Ákvarðanir okkar mega hvorki stjórnast af kvíða né angist, og gamlar hugmyndir mega ekki verða að steinbörnum sem við drögnumst með inn í nýja tíma.
Við Íslendingar stöndum nú á tímamótum. Við erum særð en við höfum þetta af. Við erum samheldin þjóð þar sem undirstöður okkar, huglægar sem hlutlægar, eru sterkar. Með slíkt í farteskinu mun uppbygging ganga hraðar fyrir sig, jafnvel hraðar en við höldum í dag.
Höfundur er varaformaður Sjálfstæðisflokksins.
Greinin birtist í Fréttablaðinu sunnudaginn 12. Október 2008.
