Fjármálaráðherrann beindi athygli sinni að vanda Grikkja á dögunum. Af því tilefni lofsöng hann bæði guð og krónuna eins og hún væri hluti af sköpunarverkinu.

Kenning fjármálaráðherra er sú að betra sé að búa við sveigjanlegan gjaldmiðil en sæmilega stöðugan. Þannig megi styrkja útflutningsgreinarnar þegar á þarf að halda með því að lækka gengið. Þetta er rétt að því gefnu að þjóðin ráði í raun og veru skráningu gjaldmiðilsins.

Veikleikinn í kenningu fjármálaráðherrans er hins vegar sá að í opnu alþjóðlegu hagkerfi eru það erlend markaðsöfl sem ráða gengi krónunnar. Reynslan hefur sýnt að stjórntæki Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar duga ekki til þess. Pólitískt fullveldi yfir krónunni fæst aðeins með því að loka hagkerfinu eins og gert er um þessar mundir með gjaldeyrishöftum.

Sveigjanleiki krónunnar sem erlend markaðsöfl spiluðu á leiddi til þess að fimmtungur af íslenskum heimilum lenti í skuldafjötrum sem þau ráða ekki við. Þetta gerðist ekki í Grikklandi.

Áttatíu hundraðshlutar íslenskra fyrirtækja urðu tæknilega gjaldþrota eins og það hefur verið kallað vegna sveigjanleika krónunnar. Ekkert svipað gerðist í Grikklandi. Þegar fjármálaráðherra talar um bættan hag útflutningsgreina sleppir hann að horfa á skuldastöðuna.

Fyrir tíma erlendra lána og verðtryggingar mátti brenna skuldir með gengisfellingum. Sá tími er liðinn. Grikkir gátu ekki létt skuldavanda sinn með sveigjanlegri mynt.

Í trúarlegri skírskotun fármálaráðherra um ólíka gæfu Íslendinga og Grikkja fólst einfaldlega röng greining á þeim mikla vanda sem báðar þessar þjóðir glíma við.

Guðsríki myntkerfa er ekki í nánd

Ekkert peningakerfi er svo fullkomið að jafna megi því við guðsríki. Menn geta stjórnað sér bæði vel og illa þó að þeir noti stóra alþjóðlega mynt. Satt best að segja gerir evran kröfu um enn meiri aga við hagstjórn en þar sem menn geta leiðrétt mistök sín með því að rýra eignir og laun almennings með gengisfellingum.

Grikkir eru að því leyti í þrengri stöðu en Íslendingar að þeir geta ekki við þessar aðstæður flutt peninga og eignir frá almenningi til útflutningsfyrirtækja með gengislækkun. Það eru líka reiknikúnstir sem auka ekki raunveruleg verðmæti útflutningsins. Sú létta leið er auðveldari til skamms tíma en er oftast verri til lengri tíma.

Til framtíðar litið eru Íslendingar því í þrengri stöðu en Grikkir vegna þess að kostnaðurinn við að halda sjálfstæðri mynt kemur fram í hærri vöxtum og gjaldeyrishöftum. Það hamlar raunverulegum hagvexti. Þetta þýðir að Íslendingar geta aðeins bætt samkeppnisstöðu landsins með lægri lífskjörum til frambúðar.

Eðlilega hræðast margir evruna í slíkum ólgusjó sem hún er. Sumir efast um að hún haldist á floti. Ástæðulaust er að loka augunum fyrir þessum aðstæðum. Við sitjum hins vegar uppi með gjaldmiðil sem sökk með skelfilegum afleiðingum. Sterkar sjálfstæðar myntir eins og sterlingspundið eiga líka í vök að verjast.

Við þurfum fyrst og fremst að huga að því að verða ekki einangrað eyland í peningamálum. Fjármálaráðherrann vill hins vegar af trúarlegum ástæðum fara leið út úr vandanum sem verður almenningi á Íslandi dýrkeyptari en í Grikklandi þegar upp verður staðið.

Grísku töfrabrögðin íslenskuð

Skuldavandi ríkissjóðs Grikklands hrannaðist upp án þess að samstarfsþjóðirnar í Evrópska myntbandalaginu tækju eftir. Það gerðist með því að grískar ríkisstjórnir fundu hjáleiðir um bókhald ríkissjóðs þegar lán voru tekin til margvíslegra framkvæmda.

Ástæða er til að leiða hugann að þessu fyrir þá sök að íslensk stjórnvöld eru að feta sig inn á þessa braut. Nokkur sveitarfélög hafa reynt þetta með misjöfnum árangri.

Nú á að fjármagna nýjan Landspítala framhjá bókhaldi ríkissjóðs; sömuleiðis nýja samgöngumiðstöð og mörg verkefni í vegamálum. Sérstakur lögaðili er búinn til milli lífeyrissjóðanna og ríkissjóðs til að taka við lánum þeirra í þessum tilgangi.

Félagsmálaráðherra hefur kynnt nýja framkvæmdahrinu vegna hjúkrunarheimila aldraðra. Íbúðalánasjóður verður þar milliliður milli ríkissjóðs og sveitarsjóða. Frambjóðendur Samfylkingarinnar í Reykjavík og Kópavogi hafa boðað milljarða lántökur með þessum hætti til að örva atvinnu.

Að ákveðnu marki má færa rök fyrir framkvæmdum með þessu lagi. Áhættan minnkar ef raunhæf notendagjöld standa undir endurgreiðslum. Þau þrengja hins vegar svigrúm ríkissjóðs til tekjuöflunar. Hér er því mikillar aðgátar þörf. Þetta er hugmyndafræði vogunarsjóðanna. Lánin verða ekki endurgreidd með því einu að lofa guð og krónuna.

Óhjákvæmilegt er að fjármálaráðherra geri gleggri grein fyrir því svigrúmi sem hann telur vera til slíkrar einkafjármögnunar til hliðar við bókhald ríkissjóðs. Grísku töfrabrögðin eru víti til varnaðar.

FRBL, 8.5.2010

Miklar gengissveiflur og óðaverðbólga sem er afleiðing svo smás og óstöðugs gjaldmiðils, hafa stórskaðað  íslenskt atvinnulífi á umliðnum árum og sett fjölmargar atvinnugreinar á hliðina: Þær hafa einnig stórskaðað frumkvöðlastarf, nýsköpun, markaðs- og þróunarstarf í langan tíma. Fjöldi fyrirtækja og einstaklinga hafa einnig flúið land vegna þessa og enn fleiri erlend fyrirtæki forðast að fjárfest á Íslandi af sömu ástæðu. Ástæðan fyrir þessum sveiflum er að hagkerfið hefur verið allt of lítið fyrir sjálfstæðan gjaldmiðil og kerfisáhætta krónunnar því allt of mikil og vaxandi í mörg ár, þrátt fyrir tilraunir til stöðugleika í stjórnun efnahags- og peningamála til margra ára. Alþjóðleg þróun samhliða opnun fjármálamarkaða gerði krónunni einnig ókleyft að sinnan hlutverki sínu (fjármálastöðugleiki og lág verðbólga) sökum smæðar og allt of mikillar áhættu. Þessi þróun hefur gert það að verkum að Ísland getur ekki lengur tekið þátt í sameiginlegum fjármagnsmarkaði í Evrópu með því frelsi sem þar á að vera, nema stefnt sé að upptöku evrunnar, enda var sá gjaldmiðill hannaður til að takast á við slík verkefni, vegna þeirra miklu breytinga sem orðið hafa á alþjóðamörkuðum.  

Síðan hafa einstaklingar þurft að bera miklar byrðar, einskonar þrælaálag, vegna krónunnar í formi verðtryggingar og ofurvaxta hér á landi vegna mikilla gengissveiflna og óstöðugleika, sem í mörgum tilfellum er jafn hátt húsnæðisverðinu sjálfu eftir afborgunartímann. Þessum fjármunum var fórnað í tilraun til að viðhalda ónýtum gjaldmiðli. Þegar litið er á hinn mikla skaða krónunnar til margra ára í þúsundum milljarða, má segja að þjóðin öll hafi verið í einskonar þrælabúðum krónunnar, sem enn sér ekki fyrir endann á. Hefði verið evra hér á landi á umliðnum árum, hefði þetta gengis- og verðbólgutjón ekki átt sér stað, enda ekkert slíkt gengistjón gerst almennt hjá hjá fyrirtækjum og einstaklingum í þeim löndum sem búa við stóra og trausta gjaldmiðla eins og evruna s.s. eins og í Finnlandi, Lúxemborg eða Írlandi.

Óbreytt krónustefna – vaxandi erfiðleikar, nýtt bankaþrot?    

Verði óbreytt stefna í gjaldeyrismálum, munu núverandi aðstæður líklega versna þar sem krónan hefur ekkert traust erlendis og ekki yrði hægt að afnema gjaldeyrishöft, vegna mikillar hættu sem slíkt hefði í för með sér. Slikt ástand myndi síðan einangra Ísland á fjármálamörkuðum og magna skaðann enn frekar sem myndi leiða til aukinnan gjaldþrota fyrirtækja og heimila og vaxandi atvinnuleysis og auka líkur á að nýir bankar kæmust á ný í þrot, með alvarlegum afleiðingum fyrir ríki og þjóð. Þess vegna er svo mikilvægt að taka ákvörðun um nýja stefnu í gjaldeyrismálum sem allra fyrst í átt að evrunni, til að forða þessu. Þjóðin er eins og skúta sem stefnir stórlega löskuð í nýtt strand verði ekki stefnubreyting. Á meðan deilir áhöfnin um það hverjum sé um að kenna um seinasta strand, en gætir ekki að hættum framundan og hugsanlegu nýju strandi sem gætu haft mun verri afleiðingar en það fyrra þar sem ástand skútunnar er svo slæmt.    

Leiðin til endurreisnar   

Það eru einnig góðar fréttir, enn er tími til að breyta stefnunni í rétta átt og byggja hraðleið til endurreisnar. Í því sambandi eru eftirfarandi aðgerðir mikilvægastar:

1) Umsókn um aðild að ESB sem allra fyrst. 

2) Samstarfi við Seðlabanka Evrópu til að treysta bakland og gengi krónunnar.

3) Samkomulag við erlenda og innlenda kröfuhafa bankanna um endurreisn bankakerfisins ásamt ríki.

4) Samkomulag við erlenda eignaraðila krónubréfa til að styrkja gengið.   

Traust og trúverðugleiki – forsenda endurreisnar

Frá falli bankanna hafa stjórnvöld unnið þrekvirki á ótal sviðum. Staðan er hinsvegar svo slæm að mun meira þarf að koma til. Forsenda allra annarra aðgerða að byggja upp traust og túverðugleika erlendis á gjaldeyris- og fjármálakerfinu til að endurreisa krónuna þar til evra væri tekin upp og fá aðgegni að erlendum fjármálamörkuðum. Það er ekki hægt nema með umsókn um aðild að ESB, þar sem erlendum aðilum er þá gefið til kynna að Ísland ætli að stefna á traustan alþjóðlegan gjaldmiðil og umgjörð á fjármálamarkaði til lengri tíma. Þetta myndi flýta verulega fyrir því að íslenska bankakerfið verði starfhæft og hefja mætti uppbyggingu og hraðleið til endurreisnar, þar sem bankakerfið er æðakerfi hagkerfisins. Þetta myndi einnig þegar lækka vexti af erlendum lánum og vera um leið ein mikilvægasta forsenda varnalegrar vaxtalækkunar til langs tíma innalands, sem samanlagt myndi þegar spara milljarða fyrir alla. 

Gengið styrkist

Með umsókn um aðild að ESB og samstarfi við Seðlabanka Evrópu má gera krónuna af starfhæfum frjálsum gjaldmiðli þar til evra væri tekin upp og aflétta um leið höftum á gjaldeyrismarkaði. Þetta myndi styrkja gegnið þannig að erlendar skuldir ríkis, fyrirtækja og einstaklinga geti lækkað um c.a. 30 % sem myndi bjarga atvinnulífi og heimilum. Eftir u.þ.b. ár gæti gengisvísitalan verið komin í 130 - 140 (langtíma jafnvægisgengi) sem væri æskileg staða í skiptingu yfir í evru - með formlegri tenginu við ERM II  - þar til evra væri tekin upp innan 2ja til 3ja ára, sem er vel hægt á grunni neyðarréttar innan EES. Hins vegar er allt of áhættusamt að setja krónuna aftur á flot, nema búið sé að tryggja bakland hennar í samstarfi við Seðlabanka Evrópu þar til evra er tekin upp. Einhliða upptaka evru eða annars gjaldmiðils er heldur ekki möguleg. Samhliða þarf einnig að ná samningum við erlenda jöklabréfaeigendur um fjárfestingar í innlendum skuldabréfum til a.m.k 2ja til 3ja ára og aflétta þar með mikilli gengisáhættu krónunnar af þeim sökum, sem einnig væri forsenda fyrir frelsi á gjaldeyrismörkuðum og floti krónunnar.  

Viðfangsefni stjórnmálanna

Brýnasta viðfangsefni stjórnmálanna er að leggja þessar þrælabúðir krónunnar niður - með umsókn um aðild að ESB og EVRU - og gefa þjóðinni nýja von um endurreins - án þess að vera hlekkjuð í þrælabúðum vonleysis og haft og efnahagslegra þjáninga.

Áhættumat á stefnumörkun til framtíðar - samantekt

Þjóðin sem tilraunadýr

Í siglingu skipa er afar mikilvægt að skipstjórinn (stjórnmaálmenn) geri sér grein fyrir afleiðingum af þeirri stefnu sem siglt er eftir.  Ein alvarlegust mistök á umliðnum misserum og árum en að viðeigandi stofnanir og fyrirtæki - gerðu alvarlega mistök á sviði áhættugreiningar í stefnumörkum.  Þetta á m.a. við um þá peningastefnu sem tekin var upp 2001 - með fljótandi örmynt í gjörbreyttu og opnum fjármálamörkuðum.  Áhættan sem þessari stefnu fylgdi var skelfileg alveg frá byrjun og langt yfir öll viðmiðunarmörk og áhættumörk.  Því til viðbótar virðist sem engin viðvörunarkerf hafi verið eða séu til staðar til að vara við þessari áhættu innan viðeigandi eftirlitsstofnana - því ef svo hefði verið hefðu þessi viðvörunarkefi átt að fara í gang - hver svo sem skoðun einstakra aðila var innan þessara stofnana.  

Það að setja örmynt eins og íslensku krónuna á flot - á úthaf alþjóðlegra fjármálamarkaða - var hættulegasta og um leið skelfilegasta tilraun Íslandssögunnar - vegan þeirra miklu áhættu sem tekin var - þó ekki sé að finna stafkrók um þá áhættu í plöggum um þau plön frá þeim tíma.  Það sem er alvarlegara er að þolendur þessarar skelfilegu tilraunar - var þjóðin öll - sem einskonar tilraunardýr.  Það er lágmark í slikum tilraunum sem gerðar eru að þolendum sem gerð grein fyrir þeirri áhættu sem tekin er - og hvað það kann að kosta.  Þjóðinni hefur aldrei verið gerð gren fyrir áhættunni af örmyntinni krónunni og hvaða hætta stafi af svo smáum fljótandi gjaldmiðili á opnum aljóðlegum fjármálamörkuðum - þar sem allra verða er von. 

Afleiðing af þessri krónutilraun liggja nú fyrir -  í formi hruni fjármálakerfis, fyrirtækja og heimila - á sama tíma og traust og trúverðugleiki þjóðarinnar á erlendum mörkuðum hefur verið gerður að engu á svipstundu. Hvernig gat þetta gerst?         

Ef eitthvað er hægt að læra af fortíðinni á þessu sviði er það að gera verðu skýra grein fyrir áhættu - og líklegu kostnaði af þeirri stefnu sem verðu valin á sviði gjaldeyris og peningamála .

Þjóðin á heimtingu á því að vita hvaða áhætta er tekin ef framhald verður á núverandi stefnu þ.e. með krónuna og hvað það kann að kosta til viðbótar.

Þetta er eins og á skipi sem siglir stórlega laskað eftir nýlegt strand á fullri ferð í þoku og miklu óveðri  inn á hættusvæði þar sem vitað er að eru blindsker….. Áhöfn og farþegar eiga rétt á því að vita hvaða áhætta er tekin…og hvers vegna í ósköpunum - ef til er betri og öruggari leið …  

Einnig mætti líkja þessu við brennadi fjölbýlishús (þar sem þjóðin býr) - þar sem ekki er mögulegt að slökkva elda nema með hjálp utanaðkomandi aðila (Evru - Seðlabanka Evrópu).  En á sama tíma neitar yfirstjórn að kalla á hjálp (evru slökkviliðsins) þar sem þá er litið svo á að blokkin hafi misst sjálfstæðið. Engin önnur leið er þó til að slökkva þessa elda.  Í þeirri stöðu á þjóðin (íbúarnir) rétt á því að vita í hvaða hættu þeir eru.

1. Óbreytt krónustefna - líkleg þróun.

Hratt vaxandi fjöldagjaldþrot fyrirtækja og heimila.

Erlendir fjármálamarkaðir lokaðir - fyrir Íslandi - sem eykur á erfiðleika.

Ekki mögulegt að byggja upp traust á gjaldmiðilinn og fjármálakerfið, vextir erlendis gríðarlegir og lánalínur lokaðar

Mikilvægar atvinnugreinar lenda fljótlega í vaxandi erfiðleikum s.s. orku fyritæki - þar sem erl. fjármögnun er lokuð.

Afleiðing - þrot banka og þjóðar….

Niðurstaða - áhætta af þessari leið er skelfileg - og afleiðingar einnig… fyrir þjóðina!

2. Stefumörkun í átt að Evru og ESB.

Byggja má upp traust og trúverðugleika.

Samstaf við Seðabanka Evrópu - bakland fyrir krónuna þar til evra er tekin upp.

Lánamarkaðir erl. Opnast og vextir lækka hratt.

Grunnur kominn af aðgerðum fyrir endurreisn.

O.fl…..  Eina færa leið þjóðarinnar út út þeim ógöngum sem nú eru.

Nðurstaða - minnsta áhætta sem hægt er að taka - líkur á bata verulegar - og veruleg fyrr en ella. Ávinningur afar mikill fyrir þjóðina.

Höfundur er formaður Evrópusamtakanna

 
Ef krónan er bara mælitæki, hvers vegna er þá svona mikið rifist um hana? Ekki er að sjá að önnur mælitæki kalli á jafn heitar umræður og væri þó sjálfsagt tækifæri til þess fyrir þrasgjarna þjóð. Því er freistandi að halda að krónan sé annað og meira en bara mælikvarði á hagstjórn eða hitamælir hagkerfisins eins og sumir vilja segja. Hugsanlega er hún tákn um sjálfstæði okkar og getu til að lifa í þessu landi þar sem við þurfum að takast á við hagsveiflur rétt eins og öldur sem brotna á ströndum landsins.
 
Það sýndi sig hins vegar að krónan var ekki tilbúin í þann leik sem við buðum henni uppá, svo sem skortsölu og skefjalausa spákaupmennsku. Þá var krónan eins og lítil skekta á stórsjó á meðan öruggari myntir sigldu framhjá enda kom á daginn að enginn treysti sér til að styðja við hana. Krónan hefur alltaf verið til merkis um sjálfstæði þjóðarinnar þótt enn megi deila um þá ákvörðun að kasta dönsku krónunni og taka upp þá íslensku á sínum tíma. Engin leið er að segja til um hvernig þróunin hefði orðið hér á landi ef það hefði ekki verið gert. En við sitjum uppi með íslensku krónuna og munum sjálfsagt gera það næstu árin, hvort sem okkur líkar það vel eða illa.
 
Tjónið vegna hruns krónunnar er af öðrum ástæðum og miklu meira en tjónið sem hlaust af falli bankanna. Það kemur meðal annars fram í verðbólgu, hækkandi verðlagi, verðtryggðum lánum og miklum hækkunum á erlendum skuldum fyrirtækja, ríkis, sveitarfélaga og einstaklinga. Sömuleiðis birtist það í háum vöxtum innanlands og erfiðleikum íslenskra fyrirtækja erlendis þar sem gjaldmiðillinn er jafn forsmáður og Jón Hreggviðsson forðum.
 
Þetta mikla tjón sem hefur orðið vegna falls gjaldmiðils okkar nemur hundruðum ef ekki þúsundum milljarða króna og hefur leitt af sér mestu eignaupptöku og gjaldþrotahrinu Íslandsögunnar. Krónufallið er meginástæðan fyrir greiðsluerfiðleikum og gjaldþrotum fyrirtækja og einstaklinga, samhliða vaxandi atvinnuleysi sem ógnar hratt nýju bankakerfi.
 
Þess vegna er tjón Íslands núna svo miklu meira en við sjáum í nokkru öðru landi sem glímir við afleiðingar heimskreppunnar. Þetta má glöggt sjá með því að bera saman tjón almennings og fyrirtækja á Íslandi og í öðrum löndum innan evrunnar – en þar er ekkert sambærilegt tjón að finna. Kreppan þar er fyrst og fremst vegna samdráttar og atvinnuleysis. Færa má rök fyrir því að tjónið vegna gjaldmiðilsins sé nálægt 70% - 80% af heildartjóninu hér á landi.  Og það er skaði sem heldur áfram að vaxa og ógnar nú allri framtíð heimila og atvinnulífs hér á landi sem þurfa að berjast áfram með ónýtan gjaldmiðil og lokun á erlendum fjármálamörkuðum. Um leið kemur það í veg fyrir að súrefni berist til atvinnulífsins og tefur þar með fyrir endurreisninni. 

Höfundur er aðstoðarritsjóri Viðskiptablaðsins.

Birtist upprunalega 30.4.09 og hér með leyfi höfundar.

Um veruleikafirrta pólitík:

Eftir Jón Baldvin Hannibalsson

Tókuð þið eftir smáfrétt í hádeginu í dag? Ölgerðin hefur að undanförnu verið að reyna að ná samningum um markaðssetningu á íslenskum bjór á breska markaðnum. Sumir mundu halda að það væri, eins og sagt var í enskukennslubókunum í gamla daga, “to carry coal to Newcastle” – bjór til Bretlands!

En bíðið hæg:  Eftirspurnin var næg, samstarfsaðilinn var fús og samkeppnishæfnin – lágt gengi krónunnar – í toppi. Samt gekk þetta ekki. Hvað var að? Vöntun á nothæfum gjaldmiðli, það er það sem var að. Hvorki seljandi né kaupandi treysti sér í fjárhættuspil með íslensku krónuna, eins og þeir orðuðu það sjálfir.Að vita ekki frá degi til dags, hvort evran kostar 88 krónur eða 250 krónur eða eitthvað þar á milli.

Þetta er vandi íslensku þjóðarinnar í hnotskurn. Þessi litla frétt segir meira en mörg orð. Hún segir vissulega meira en allt blaðrið sem hellt hefur verið yfir þjóðina í fjölmiðlaumræðunni fyrir kosningarnar á laugardaginn. Sá sem skilur, hvers vegna díllinn um bjórútflutning til Bretlands datt upp fyrir, skilur um leið, hvers vegna við verðum að byrja samningaviðræður um aðild að Evrópusambandinu og upptöku evru strax -  daginn eftir kosningar.

Hvað á ég við? Þetta er spurningin um það, hvernig störf verða til. Ef þú veist eitthvað um það, þá veistu hvernig á að útrýma atvinnuleysi. Ef störfum fjölgar og atvinnuleysi minnkar, þá verða til tekjur. Tekjur standa undir eftirspurn, sem kallar eftir framleiðslu, þjónustu og viðskiptum, sem skapar meiri tekjur. Það er svona sem Íslendingar þurfa að vinna sig út úr hruninu.Og það er einmitt það sem er ekki að gerast, eins og sagan um bjórdílinn, sem datt upp fyrir, sýnir í hnotskurn. Það er ekki að gerast af því að við höfum ekki nothæfan gjaldmiðil til þess að geta stundað viðskipti.

Hvernig verða störf til? Þau verða til í fyrirtækjum. Reynum að setja okkur í spor þeirra, sem eru að reyna að reka fyrirtæki á Íslandi í dag (og þar með að skapa störf). Að reka fyrirtæki byggist að lokum á áreiðanlegum upplýsingum. Viðskiptahugmynd er í reynd áætlun fram í tímann. Árangurinn fer eftir því, hvort áætlunin stenst eða ekki. Þú þarft að vita um verð  á aðföngum og afurðum. Þú þarft að geta reitt þig á, að áætlanir um tekjur og gjöld standist. Þú þarft að vita, hver er greiðslubyrðin af skuldum. Auðvitað er hægt að fara nánar út í þessa sálma, en þetta nægir til að koma meiningunni til skila.

Ef þú veist ekki frá degi til dags, hverjar eru tekjur þínar eða gjöld, þá er tilraun þinni til að reyna að reka fyrirtæki rétt lýst: Fjárhættuspil.  Fjárhættuspil er handa fíklum. Það á ekkert skylt við að reka fyrirtæki. Það er ekki hægt að reka fyrirtæki, hvað þá heldur að byggja upp traust fyrirtæki til langs tíma, nema á grundvelli stöðugleika. Samkeppnishæfni er lykilhugtak. Það skiptir ekki öllu máli, hvort þú framleiðir fyrir heimamarkað eða flytur út. Í hvoru tilvikinu sem er, þarftu að standast samkeppni. Og það gerir þú einfaldlega ekki með gjaldmiðil, sem heldur ekki gildi sínu frá degi til dags.

Ég lái ekki minni elskulegu þjóð, þótt hún hrynji ofan í djúpt þunglyndiskast við það að verða fórnarlamb auglýsingastríðsins og klisjukeppninnar, sem gengur undir nafninu kosningabarátta. Eru kjósendur einhverju nær um vitiborin svör við þessari einföldu spurningu: Hvernig á að búa til störf. 20 þúsund störf handa þeim sem þegar hafa misst vinnuna? Þúsundir annarra starfa handa unga fólkinu, sem kemur inn á vinnumarkaðinn á næstu árum? Vita menn ekki að fyrirtæki, sem eru sokkin í skuldir, þurfa endurfjármögnun? Vita menn ekki að til þess að fjárfesta í framleiðslutækjum, þarf aðgang að lánsfé? Vita menn ekki, að lánsfjármarkaðir eru Íslendingum lokaðir; að við njótum einskis lánstrausts; að erlent fjármagn er ófáanlegt að taka þátt í “fjárhættuspilinu?”

Vita menn ekki að það er ekkert ál á dagskrá? Vita menn ekki að eftirspurn eftir áli fer þverrandi og að álverð er hrunið? Vita menn ekki að pólitíkusarnir sem stýrðu Íslandi í hrun, munu ekki búa til nein ný störf? Vita menn ekki að það þýðir ekkert að hverfa aftur til fortíðar? Vita menn ekki að ríkisrekinn landbúnaður og skuldum hlaðinn sjávarútvegur munu hvorugt búa til þau störf, sem þarf til að halda hinum atvinnulausu í landinu?  Sjá menn ekki, hversu aumkunarvert rifrildið í músarholunni er?

Skilja menn ekki að pólitík, sem hefur enga framtíðarsýn, er engin pólitík -  heldur bara blaður? Er fólki ofviða að skilja að einmitt af því að það tekur tíma að semja um Evrópusambandið og að ávinna okkur rétt til að taka upp evru – einmitt þess vegna þurfum við að sækja um strax. Löng ferð byrjar á fyrsta skrefinu. Sá sem aldrei stígur fyrsta skrefið, fer aldrei í ferðalagið.

Höfundur er fyrrverandi utanríkisráðherra.

Í sjónvarpsumræðum leiðtoga stjórnmálaflokkanna undir lok síðustu viku kom aðeins fram ein yfirlýsing sem hafði pólitískt gildi fyrir framtíðina. Það var staðfesting forsætisráðherra á að umsókn um aðild að Evrópusambandinu yrði ekki forgangsverkefni þegar að loknum kosningum.

Hvers vegna er þessi yfirlýsing afdrifarík? Svarið er: Lítil von er til að Ísland losni úr viðjum gjaldeyrishafta og hárra vaxta meðan krónan er gjaldmiðill landsins. Við þær aðstæður er hætt við að atvinnuleysisskráin vaxi hraðar en verðmætasköpunin.

Því er haldið fram að með því að semja við erlenda eigendur krónubréfa verði unnt að opna fyrir frjáls gjaldeyrisviðskipti á ný. Ekki er þó á vísan að róa í þeim efnum. Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað í því samhengi hvers vegna Íslendingar ættu betur að treysta gjaldmiðlinum en þeir útlendingar sem hér hafa lokast inni með krónur.

Stefnan í peningamálum er óbreytt. Af fundargerð nýju peningastefnunefndarinnar verður tæpast annað ráðið en að hún meti meir hagsmuni erlendra eigenda krónubréfa en íslenskra atvinnufyrirtækja.

Bæði ríkisstjórnin og stjórnarandstaðan lýsa því yfir að hávextirnir og höftin séu til bráðabirgða og skapa þurfi skilyrði til þess að tuttugu þúsund ný störf verði til. Vandinn er sá að á hvorugt borð eru menn með aðgerðir á prjónunum sem glæða von um að þær aðstæður komi þegar til lengri tíma er litið sem leyst geta þjóðina undan oki gjaldeyrishafta og böli atvinnuleysis.

Hvernig má það vera að raunhæfar framtíðarlausnir eru ekki í boði í aðdraganda kosninga? Sennilegasta skýringin er að enginn þungi er í kröfunni um úrbætur, hvorki frá fólkinu né fyrirtækjunum. Nauðsynlegt uppgjör við fortíðina á allan huga fólks. Af því leiðir að lítil orka er aflögu til að knýja á um lausnir.

Vinstri grænt og Sjálfstæðisflokkurinn eru alfarið á móti evru með aðild að Evrópusambandinu. Í báðum flokkum liggja að baki mismunandi rök þjóðernishyggju og hagsmunagæslu. Óhagræði sjávarútvegs og landbúnaðar af Evrópusambandsaðild sýnist þyngra á vogarskálum hagsmunamatsins en ávinningur af frjálsum gjaldeyrisviðskiptum og samkeppnishæfri mynt.

Samfylkingin og Framsóknarflokkurinn hafa aðild á dagskrá. Báðir flokkarnir hafa vikið henni til hliðar af mismunandi ástæðum. Samfylkingin metur þá hagsmuni meiri að tryggja frið í ríkisstjórnarsamstarfinu en að setja aðild sem skilyrði. Í Framsóknarflokknum er andstaðan rík þrátt fyrir stefnuyfirlýsinguna. Flokksforystan lítur þar af leiðandi svo á að meiri hagsmunir séu í því að rugga ekki bátnum en róa að stefnumiðinu.

Mikill meirihluti Samtaka atvinnulífsins telur óhjákvæmilegt að taka upp nýja mynt með Evrópusambandsaðild. Andstaða útvegsmanna hefur hins vegar lamað afl samtakanna. Fyrir vikið hafa þau lítið fram að færa til lausnar og kjósa þögnina. Alþýðusambandið styður eðlilega aðild. Forysta þess ákvað hins vegar að fresta því um sinn að knýja á um framgang málsins til að trufla ekki stjórnarsamstarfið. Þeir hagsmunir voru taldir brýnni en von fólksins um vöxt í atvinnulífinu.

Spurningin er: Á að bíða eftir að atvinnuleysisskráin fylli töluna þrjátíu þúsund? Stundaglas andvaraleysisins tæmist fyrr en varir. Nokkur ár tekur að innleiða nýjan gjaldmiðil. Fyrir þá sök má engan tíma missa. Heildarhagsmunirnir eru skýrir. Víst er að upplokið verður fyrir þeim sem knýja á.

Hvar eru þeir?

Leiðari Fréttablaðsins, 7. apríl 2009.