Hér að neðan eru helstu rök fyrir aðild Íslands að ESB, helstu spurningar og svör um ESB, sem og lýsing á umsóknarferlinu.
Hvað fengi Ísland marga þingmenn á Evrópuþinginu? Ísland fengi 6 þingmenn af 736 þingmönnum. Á bakvið hvern þingmann Íslands yrðu 53.000 Íslendingar. Til samanburðar hafa Svíar 19 þingmenn, en þjóðin telur 9 milljónir. Á bakvið hvern sænskan þingmann eru því um 478.000 Svíar, eða næstum tíu sinnum fleiri en Ísland myndi fá. Með inngöngu myndi Ísland styrkja ,,norræna hópinn” innan ESB, þ.e a.s. Svíþjóð, Finnland og Danmörku.
Glata Íslendingar forræði yfir fiskimiðum landsins við inngöngu í ESB? Nei, en ákvörðun um kvóta og fiskveiðihimildir yrði tekin í Brussel, samkvæmt rannsóknum og ráðleggingum íslenskra sérfræðinga. Íslendingar eru sú þjóð sem hefur mesta hefð og reynslu af veiðum við landið. Hefðarrétturinn er mjög sterkt hugtak og mun stjórna því að Ísland hefði óskorað forræði yfir fiskimiðunum. Einnig hefur þeirri hugmynd verið varpað fram að gera mætti landhelgi Íslands að sérstöku stjórnunarsvæði, sem Íslendingar myndu stjórna.Við Ísland eru aðeins 15% af fiskistofnunum flökkustofnar og við semjum nú þegar um nýtingu þeirra við t.d. ESB og Noreg. Um 85% af fiskistofnunum okkar eru staðbundnir. Því myndi ESB með Íslendinga innanborðs alltaf úthluta öllum fiskveiðikvóta til þeirra sem eiga veiðireynslu úr þeim staðbundnu stofnum og það eru aðeins við, Íslendingar. Þetta er sú meginregla í auðlindastefnu Evrópusambandsins byggir á. Henni verður ekki breytt því það myndi ganga gegn þjóðarhagsmunum margra aðildarþjóða. ESB snýst um samvinnu 27 landa og hefur aldrei gengið á þjóðarhagsmuni aðildarþjóða sinna.
Glata Íslendingar fullveldinu við inngöngu í ESB? Nei, engin þjóð hefur glatað fullveldi sínu við inngöngu í ESB. Hinsvegar ákveða þjóðir sem ganga inn í ESB að deila eða nota ákveðinn hluta fullveldisins í samvinnu innan ESB. Ísland yrði því áfram frjálst og fullvalda ríki.
Stóreykst atvinnuleysi á Íslandi við inngöngu? Engin haldbær rök hafa verið færð fyrir því að atvinnuleysi komi til með að stóraukast hér á landi við inngöngu í ESB. Spyrja mætti: Af hverju ætti atvinnuleysi að stóraukast? Myndu til dæmis Bretar hætta að kaupa fisk af okkur við inngöngu? Myndu aðrar þjóðir gera slíkt hið sama og hætta að kaup íslenskar vörur? Það verður að teljast afar ólíklegt. Reynsla margra þjóða af inngöngu í ESB er hinsvegar sú að verslun og viðskipti hefur aukist. Fullyrðingar af þessu tagi dæma sig því sjálfar.
Er hægt að segja sig úr ESB? Já, ESB neyðir ekki þjóðir til þess að vera með. Ef land vill segja sig úr ESB er einfaldlega send tilkynning um slíkt til yfirstjórnar þess. Grænland sagði sig úr undanfara ESB (EEC) árið 1985 vegna deilna um fiskveiðimál. Sérstök ákvæði í Lissabon-sáttmálanum tryggja ríkjum þennan rétt.
Hvernig aukast áhrif Íslands við inngöngu í ESB? Við núverandi fyrirkomulag verður Ísland að taka við fjölda laga og reglugerða frá ESB, án þess að hafa áhrif á tilurð þeirra. Þetta gerist í gegnum EES-samninginn. Gengi Ísland í ESB yrði landið eðilegur hluti af öllu ákvarðanatökuferli innan ESB og sæti við samningaborðin. Ísland yrði með þessu fullgildur aðili að Evrópusambandi sem vinnur í breyttri heimsmynd og við gjörbreyttar aðstæður.
Hvaða áhrif hefði aðild á íslenskan landbúnað? Aðild að ESB yrði enn frekari hvatning fyrir íslenskan landbúnað að gera betur. Með aðild að ESB fengi íslenskur landbúnaður fullan og tollfrjálsan aðgang að meira en 500 milljóna manna markaði. Full aðild að ESB gæti m.a. orðið mikil hvatning fyrir íslenskan landbúnað að leggja enn frekari áherslu á ,,grænan landbúnað,” en þar liggur að margra mati framtíð greinarinar. ESB-aðild myndi auka samkeppni og kröfur innan íslensks landbúnaðar, sem og að opna fyrir aukna samvinnu milli Íslands og annarra ESB-landa á þessu sviði. Í skýrslu frá árinu 2000 er sagt að hagur t.d. sauðfjár, nautgripa og mjólkurbænda myndi verða svipaður og nú. Líklegt er talið að auka þyrfti hinsvegar við stuðning gagnvart eggja, svína og kjúklingabændum. Svíar og Finnar fengu sérstaka undanþágu vegna landbúnaðar norðan 62. breiddargráðu, þar sem um er að ræða s.k. ,,heimskautalandbúnað.” Hægt er að spyrja: Myndu íslenskir neytednur hætta að kaupa íslenskar lanbúnaðarafurðir við inngöngu í ESB? Svarið er að öllum líkindum nei. Þá er einnig ljóst að erlendar vöru yrðu sennilega 10-15% dýrari en innlendar, vegna flutningskostnaðar. Við aðild myndi íslenskur landbúnaður í fyrsta sinn njóta ótakmarkaðs aðgangs að markaði ESB.
Hvaða áhrif hefði aðild á efnahag almennings í landinu? Matvælaverð myndi að líkindum lækka um allt að 18-25%, m.a. vegna ódýrari innflutnings, færri viðskiptahindrana og minni gengismismunar. Vextir myndu að öllum líkindum lækka til samræmis við það sem gengur og gerist í ESB, eða um a.m.k. 10-15%
Hindrar aðild að ESB viðskipti við aðrar þjóðir? Nei, þrátt fyrir sameiginlega stefnu í utanríkisverslun býr ESB að þéttriðnasta neti viðskiptasamninga sem þekkist. Markaðsaðgangur ESB-ríkja er því ekki lakari en en aðgangur Íslands í gegnum EFTA, sem á að vísu í viðræðum vum fríverslunarsamning við Kína. Mjög líklegt er að aðild að ESB muni auka enn frekar möguleika íslenskra fyrirtækja á fjarlæga markaði. Þar að auki byggja alþjóðaviðskipti í dag á miklu meira en bara fríverslun með vörur. Þar má til dæmis nefna gagnkvæma viðurkenningu á starfsréttindum, einkaleyfalöggjöf, heilbrigðisreglugerðum, bann við vinnu barna og fleira.
Hvað er Evra? Evra eða EURO er sameiginlegur gjaldmiðill ESB, sem verið hefur í notkun frá því árið 2002. Af 27 aðildarlöndum ESB nota 16 ríki Evruna, en þau eru: Austurríki, Belgía, Finnland, Frakkland, Þýskaland, Kýpur, Grikkland, Irland, Ítalía, Lúxemborg, Malta, Holland, Portúgal, Spánn, Slóvenía. Slóvakía tók upp Evruna 1. janúar 2009. Þá hafa önnur lönd fengið að nota Evruna sem sinn gjaldmiðil, en það eru: Andorra, Kosovo, Svartfjallaland, furstadæmið Mónakó, smáríkið San Marínó og Vatíkanið.
Er hægt að taka upp Evruna einhliða? Já, það er hægt, en yfirstjórn ESB mælir ekki með því. Svartfjallaland er stærsta ríkið sem gert hefur slíkt. En aðstæður þar eru mjög sérstakar, enda notaði Svartfjallaland, sem hluti af gömlu Júgóslavíu (sem liðaðist í sundur í átökum frá 1991-1995) þýska markið sem gjaldmiðil. Kosovo, (áður hluti af Serbíu) var í svipaðir aðstöðu. Það er nú sjálfstætt ríki og notar Evruna sem gjaldmiðil. Til að fara ,,hina réttu leið” til Evrunnar þarf að uppfylla ákveðin skilyrði:
- Verðbólga má ekki vera meira en 1,5% yfir meðaltali verðbólgu hjá þeim þremur ESB ríkjum með lægstu verðbólguna.
- Langtíma stýrivextir mega ekki vera meira en 2% hærri en að meðaltali í þeim þremur ríkjum þar sem verðlag er stöðugast.
- Halli á rekstri ríkissjóðs má ekki vera meiri en 3% af vergri landsframleiðslu og heildarskuldir hins opinbera mega ekki vera yfir 60% af vergri landsframleiðslu.
- Aðili að gengissamstarfi Evrópu (kallað Exchange Rate Mechanism, ERM II) í a.m.k. tvö ár án gengisfellingar og gengi gjaldmiðils innan ákveðinna vikmarka.
Hvað tekur langan tíma að taka upp Evruna? Sú ákvörðun að taka upp Evru er í raun upphaf á ferli sem tekur nokkur ár. Upptökuferlið er í raun aðlögunarferli þar sem ríkin setja sér það markmið að ná ákveðnum efnahagslegum stöðugleika. Síkt hlýtur að vera æskilegt. Þetta ferli er því ferli efnhagslegs ávinnings og myndi t.d. þýða lækkun vaxta og veðbólgu. Myndu Íslendingar sækja og vilja fara hina formlegu leið að Evrunni væri t.d. eðlilegt að fá ESB með í aðgerðir til að styrkja krónuna, fram að þeim tímapunkti að Ísland myndi svo taka upp Evru.
Er ekki ESB bara lokaður klúbbur með tollamúrum? ESB var upphaflega stofnað til að koma í veg fyrir stríð milli Evrópuþjóða. Hluti af því ferli var að samræma tolla á milli aðildarlandanna. . Sumir þeirra hafa íþyngt útflutningi frá fátækum ríkjum, en það sama má segja um suma íslenska tolla. Markaður ESB er hinsvegar opinn öllum alemnnum vörum frá 48 fátækustu löndum heims og styður ESB þannig við þau. Einnig er ESB langstærsti veitandi þróunaraðstoðar í heiminum. Helmingur allrar slíkara þróunar kemur frá ESB.
Hvaða áhrif hefði aðild á öryggis og varnarmál? Ísland yrði áfram aðili að NATO, aðild að ESB breytir engu um slíkt. Með aðild yrði Ísland eðlilegur hluti af öryggis og varnrmálum innan ESB, þar sem mikil áhersla er lögð á friðargæslu og baráttu gegn alþjóðlegri glæpastarfsemi. Ísland hefði því áhrif á ákvarðanir á þessu sviði, sem og öðrum innan sambandsins. Ekkert er hæft í gróusögum að Íslendingar þyrftu að taka upp herskyldu eða senda menn í ímyndaðan Evrópuher. Íslensk stjórnvöld gætu hins vegar eins og hingað til ákveðið að senda mannskap í ýmis verkefni, m.a. mannúðar og friðarverkefni.
Er ESB ekki bara skrifræðisbákn? Starfsfólk ESB er um 50.000 manns, íbúar ESB eru yfir 550 milljónir. Yfirfært á Ísland myndi þetta þýða um 30 manna starfslið, eða álíka og þeir sem vinna hjá embætti sýslumannsins í Hafnarfirði. Velta ESB er 1% af landsframleiðslu ESB-ríkjanna. Hún má ekki fara upp fyrir 1.27% skv. lögum ESB. Sambandið fer með 2.5% af opinberu fé ESB-ríkjanna, en ríkin sjálf eyða 97.5% fjármagnsins.
SAMNINGAFERLIÐ
Hvernig myndi væntanlegt aðildar og samningaferli líta út?
1) Ef eining næst um það árið 2009 að sækja um aðild að ESB þarf að setja fram samningsmarkmið og jafnframt taka stjórnarskrárbreytingu á dagskrá Alþingis. Þing yrði svo rofið með vorinu (2009) með samþykkt Alþingis á stjórnarskrárbreytingu.
2)Síðan færu fram þingkosningar þar sem vafalaust yrði fyrst og fremst tekist á um aðildarmál.
Nýtt þing kæmi svo saman og væntanlega samþykkti endanlega þá stjórnarskrárbreytingu sem að framan greinir.
3) Samningaviðræður á fullt.
4) Samningaviðræður gætu hafist af fullum krafti í maí /júní (2009) og gæti þeim hugsanlega lokið í öllum meginatriðum seint um haustið.
5) Þjóðaratkvæðagreiðsla
6) Um leið og drög að aðildarsamningi lægju fyrir færi fram þjóðaratkvæðagreiðsla skv. ákvæðum hinnar nýju stjórnarskrár um niðurstöður samningsins.Á sama tíma myndi vera greidd atkvæði um aðildina í hinum 27 ríkjum Evrópusambandsins. Ef gengið er út frá því að Íslendingar samþykki samninginn má reikna með því að núverandi aðildarríki verði einnig búin að gera það á næsta vori.
7) Aðild Íslands gæti tekið gildi 1. júlí 2010 og Ísland yrði þá 28. ríki Evrópusambandsins.
