JÁ þýðir já við nýjum tækifærum

„Ef aðrir, þeir sem eru okkur líkastir að menningu og efnahag, hafa svo góða reynslu, hví skyldum við þá óttast að reynsla okkar yrði önnur og lakari?“

Þetta sagði Bjarni Benediktsson á landsfundi Sjálfstæðisflokksins árið 1969 þegar hann hvatti til aukinnar Evrópusamvinnu.

Ragnheiður Ríkharðsdóttir fyrrum alþingismaður Sjálfstæðisflokksins skrifaði þetta nýlega á Facebook: „Mér finnst ótrúlegt að árið 2026 séu enn til stjórnmálamenn sem ekki treysta þjóðinni til að taka eigin ákvörðun í umdeildu máli varðandi Evrópusambandið.“

Eitt athyglisverðasta deilumálið á Íslandi núna er orðalag spurningar sem verður lögð fyrir þjóðina í fyrirhugaðri þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna við Evrópusambandið (ESB).

Hvað er að óttast?

Ríkisstjórnin hefur gefið í skyn að spurningin hljóði svona:

„Vilt þú að Ísland taki upp þráðinn í viðræðum við Evrópusambandið með það að markmiði að gera aðildarsamning sem borinn yrði undir þjóðina til samþykktar eða synjunar?“

Andstæðingar aðildar vilja að spurningin hljóði svona:

„Vilt þú að Ísland gangi í ESB?“  Þeir hafa sagt að það sé í rauninni ekkert um að semja. Því sé fyrri spurningin um framhald viðræðna óþörf.

Að vera á móti því að ræða við ESB er forsjárhyggja. Þeir sem eru á móti viðræðum vilja ekki leyfa fólki að leita hugsanlegra tækifæra til bættra lífskjara í landinu.

Dagur B. Eggertsson fjallar um þetta í grein í Mogganum í gær. Hann segir að „Engin hætta stafar af því að segja já í fyrri atkvæðagreiðslunni og bíða með að taka endanlega afstöðu uns niðurstaða í viðræðum liggur fyrir.“ Svo segir hann að: „Viðræðuferlið sjálft myndi upplýsa um valkostina, draga fram hagsmuni þjóðarinnar og skila eins góðum samningi og hægt er.“

Þarna kemst Dagur að kjarna málsins en ég tel að undir niðri séu andstæðingar aðildar hræddir við að samningurinn verði það hagstæður fyrir þjóðina að hann verði samþykktur í seinni atkvæðagreiðslunni.

Allt gerist tvisvar

Ég tel að nálgun andstæðinga ESB aðildar sé fráleit séð frá sjónarhornum góðrar stjórnunar og nútíma samningatækni.

Við verkfræðingar segjum að allt gerist tvisvar. Fyrst á að teikna hús og svo byggja það. Fyrst á að gera áætlanir og svo skal framkvæma þær. Fyrst skal ákveðið að ganga til samninga, síðan er samningurinn metinn.

Sama má segja um spurninguna sem á að spyrja okkur í þjóðaratkvæðagreiðslunni.

Fyrst kjósum við um það hvort ganga eigi til samninga. Það er undanfari samningaviðræðna sem enda með samningstillögu. Í fyrirtækjum gerist þetta þannig að forstjórinn fær heimild stjórnar til að ganga til samninga. Síðan leggur hann samninginn fyrir stjórnina til samþykktar.

Þetta er samkvæmt ofangreindu ferli sem segir að fyrst komi undirbúningur og svo komi framkvæmd.

Í samningatækni eru nokkrar grundvallarreglur.

Sú fyrsta er að gefast aldrei upp fyrir fram áður en gengið er til samninga eins og andstæðingar aðildar vilja gera þegar þeir segja að ekkert sé um að semja.

Önnur reglan er að gefa mótaðilanum ekki upp þína afstöðu fyrir fram eins og andstæðingar aðildarviðræðna vilja gera með því að spyrja strax hvort við viljum gerast aðilar að ESB.

Samningsstaðan er alltaf verri ef þú ert búinn að gera upp hug þinn. Ef útkoman úr atkvæðagreiðslu samkvæmt hugmyndum stjórnarandstöðunnar („Viltu ganga í ESB?“) væri jákvæð þá er gengið til samninga þar sem fyrir fram væri búið að ákveða niðurstöðuna.

„Viltu giftast?“

Andstæðingar aðildar vilja aðeins spyrja hvort þú viljir að Ísland gangi í ESB án þess að vita hvað sé í boði eða hvaða samning við fáum.

Ragnhildur Helgadóttir orðaði þetta vel í „Silfrinu“ mánudaginn 2. febrúar síðastliðinn þegar hún sagði að spurningin „viltu ganga í ESB?“ væri svipuð og ef spurt væri „viltu giftast?“ án þess að þekkja i kosti og galla væntanlegs maka.

Samningaviðræður eru þannig nauðsynlegar til að fá fram skýra mynd um kosti og galla aðildar.

Í sama þætti talaði hún til þeirra sem segja að ekkert væri um að semja að málið væri ekki svona svart og hvítt. Málið væri grátt og enda væru samningskaflar við ESB fjölmargir og að hægt væri að semja um þá flesta.

Svo má spyrja hvernig andstæðingar geta sagt fyrir fram að samningurinn verði slæmur fyrir þjóðina. Þetta eru samningaviðræður sem hafa tekið marga mánuði eða ár hjá flestum aðildarþjóðum.

Allar þjóðir sem hafa gengið í ESB hafa fengið sérlausnir og undanþágur sem taka tillit til séraðstæðna í hverju landi hvað varðar eign á landi, nýtingu auðlinda og stöðu landbúnaðar svo dæmi séu tekin.

Að hafna samningi án þess að hafa séð hann er eins og að dæma bók án þess að hafa lesið hana, að dæma leikrit eða tónleika án þess að hafa horft eða hlustað á viðburðinn.

Segjum JÁ við betri lífskjörum

Lífskjör á Íslandi eru með því besta sem gerist í heiminum. En það eru skuggahliðar á velmegun okkar.

Vextir húsnæðislánum og lánum til fyrirtækja eru með því hæsta sem gerist í Evrópu. Aðeins Rússland, Hvíta-Rússland og Úkraína eru með hærri vexti en við, lönd þar sem stríðsástand ríkir.

Hátt vaxtastig í landinu okkar skýrist fyrst og fremst af óstöðugum gjaldmiðli sem krefst áhættuálags á öll lán. Stýrivextir í evrulöndum eru nú 2,15% meðan þeir eru 7,25% á Íslandi.

Húsnæðislán eru í boði á Íslandi á um 8,5% vöxtum meðan þeir eru að meðaltali um 3,3 % í evrulöndum. Íslensk heimili þurfa að vinna fyrir um 500 þúsund krónum meira á mánuði til að borga af 70 milljón króna láni miðað við evrulán.

Aðild að ESB og upptaka evru mun tryggja aukinn stöðugleika, meiri samkeppnishæfni landsins og betri vaxtakjör sem er það sem heimilin og fyrirtækin í landinu þurfa núna.

Í nýlegu viðtali við Jón Sigurðsson forstjóra Stoða sagði hann að „hátt vaxtastig í landinu (væri) ekkert annað en tilfærsla fjármuna milli kynslóða. Yngra fólk neyðist til að greiða of háa vexti m.a. af fasteignalánum sínum á meðan eldri kynslóðir njóti ávinnings þessa vaxtastigs í formi hærri ávöxtunar á innlán og ellilífeyri.“

Segjum JÁ við nýjum tækifærum

Það er því full ástæða til að hvetja unga fólkið á Íslandi til að segja JÁ við áframhaldandi viðræðum við ESB og síðan ef viðunandi samningur næst, að greiða atkvæði með fullri aðild Íslands.

Stóru fyrirtækin á Íslandi hafa þegar sagt JÁ við evrunni enda hafa um 260 þeirra sem skapa yfir 40% af þjóðarframleiðslunni breytt reikningsskilum sínum í evrur og njóta þannig evrukjara á lánum sínum.

Sigmar Guðmundsson þingmaður Viðreisnar skrifaði nýlega um þetta mál og sagði meðal annars:

„Af hverju ekki að fá fram með hvaða hætti hagsmunum Íslands sé best borgið í samstarfi með öðrum ríkjum?

Af hverju að athuga ekki hvort við getum samræmt okkar auðlindanýtingu með aðild að ESB?

Umfram allt, af hverju í ósköpunum óttast andstæðingar ESB að greidd séu atkvæði um áframhald viðræðna. Finnst þeim umræðan bara yfirhöfuð svona óþægileg. Óttast þeir það að aðildarsamningur myndi hreinlega vera afar fýsilegur?“ sagði Sigmar að lokum.

Ég hvet unga fólkið að kjósa með áframhaldandi viðræðum við ESB.

Aðildin gæti nefnilega fært unga fólkinu í landinu langþráða hagstæða húsnæðisvexti sem aðrar kynslóðir hafa ekki fengið að njóta. Aðild gæti líka þýtt betri aðgang að námstækifærum í Evrópu og aðgang að styrkjum til þróunar- og rannsóknarverkefna. Aðild að ESB getur þýtt fjölda tækifæra fyrir unga fólkið í landinu okkar.

Segjum því JÁ við tækifærum þegar við komum að kjörborðinu.